ป้ายกำกับ: When Philo met Sophia

หากปรัชญาหมายถึงความรู้แขนงต่างๆ ปฏิปรัชญาก็มีความหมายตรงข้ามกัน โดย อแล็ง บาดิยู (Alain Badiou) นักปรัชญาชาวฝรั่งเศส นิยามว่า ปฏิปรัชญาหมายถึงรูปแบบความคิดหรือกระบวนการคิดที่ทำให้ปรัชญาไปสู่ข้อปัญหา ขีดจำกัด หรือเป็นบททดสอบ ซึ่งมีนักปฏิปรัชญาเป็นผู้สมาทานแนวคิดดังกล่าว

ชวนอ่านเรื่องราวว่าด้วยความตายผ่านกรอบทฤษฎีและคำอธิบายทางปรัชญาต่างๆ ตั้งแต่ยุคโบราณถึงสมัยใหม่

‘ความปรารถนา’ ในกรอบอธิบายแบบจิตวิเคราะห์เกิดจากความขาดพร่องหรือสิ่งที่ทำให้เราไม่สมบูรณ์ ขณะเดียวกัน มีกรอบคิดที่กล่าวถึงความปรารถนาในอีกแนวทางหนึ่ง ซึ่งเป็นผลิตผลความคิดของ เรเน ฌิราร์ด (René Girard) นักวรรณคดีศึกษาและนักปรัชญาชาวฝรั่งเศส ที่มองว่า ความปรารถนาเกิดขึ้นเพราะมนุษย์พยายามเลียนแบบตามสิ่งที่อยากเป็น

When Philo Met Sophia สัปดาห์นี้ชวนรู้จัก Lebensphilosophie หรือ ‘ปรัชญาแห่งชีวิต’ ที่มองว่า ทุกคนล้วนประกอบสร้างจาการกระทำที่ไม่จบสิ้นของแต่ละปัจเจกบุคคล

ชวนหานิยาม ความหมาย ‘ความสุข’ ในทางปรัชญา

หนึ่งในคนที่ปรากฏใน Lives and Opinions of Eminent Philosophers ของไดโอจินิส เลเทียส ที่ผู้เขียนประทับใจหรือตราตรึงอยู่ในความทรงจำ ย่อมหนีไม่พ้นชีวิตของไดโอจินิสแห่งซิโนเป นักปรัชญาผู้มีชีวิตระหว่างปี 404-323 ที่กลายเป็นตัวแทนของลัทธิซินิกหรือแปลตรงตัวได้ว่า ‘ลัทธิเหมือนหมา’

เรื่องราวของ จาโคโม เลโอปาร์ดี เจ้าของแนวคิดนักทุทรรศนนิยม นักมองโลกในแง่ร้าย และนักประพันธ์งานร้อยแก้วที่ดีที่สุดในศตวรรษที่ 19 ผู้โดดเดี่ยว ทว่าส่งอิทธิพลต่อนักคิดรุ่นใหม่ต่อมาอีกนานนับร้อยปี

Weltschmerz เรียกได้ว่าเป็นอารมณ์แห่งยุคสมัยที่ปรากฏในช่วงก่อนที่ปรัชญาทุทรรศนนิยม (Pessimism) หรือลัทธิมองโลกในแง่ร้ายในทางปรัชญาจะเฟื่องฟูขึ้นในช่วงครึ่งหลังของศตวรรษที่ 19 ผ่านผลงานของ อาร์เทอร์ โชเพนเฮาเออร์ (Arthur Schopenhauer)

เพราะหัวใจถูกสร้างขึ้นมาเพื่อแตกสลาย คือคำพูดที่ถูกใช้เพื่อปลอบประโลมทุกครั้งที่ ‘อกหัก’ แต่จริงหรือไม่ที่หัวใจถูกสร้างขึ้นให้แหลกสลายเสมอ และ ‘อกหัก’ เป็นเรื่องที่มิอาจหลีกเลี่ยงได้

เมื่อมี ‘ความรัก’ ทำไมจึงเกิดความยอกย้อน ทั้งเต็มไปด้วยแรงคาดหวัง ปรารถนาในสิ่งที่ขาด และสิ่งนั้นต้องไม่มีวันเติมได้ คล้ายกับความหิวกระหายที่ต้องมีอยู่ หรือนี่คือคำอธิบายว่า ทำไมวลี “ความรักเธอทำให้ชีวิตฉันสมบูรณ์” หรือ “อยากให้เธอมาเติมเต็มชีวิตของฉัน” จึงเป็นจริงไปไม่ได้สำหรับความรักในแบบ eros

“ยามที่เรารัก เราก็มักตัดสินด้วยหัวใจ” นี่เป็นคำกล่าวของโฌแซ็ฟ ฌูแบรต์ (Joseph Joubert) ชายผู้ปราดเปรื่องเรื่องปรัชญาความคิด รุ่มรวยพรักพร้อมด้วยรสนิยมทางศิลปะและวรรณกรรม ตลอดหลายสิบปีของชีวิต เขาไม่เคยตีพิมพ์หรือเขียนผลงานใดๆ ต่อเมื่อทิ้งร่างสิ้นลมหายใจไปแล้วจึงมีผู้นำเอาถ้อยคำความคิดต่างๆ ทั้งในสมุดบันทึกและจดหมายที่ส่งไปหามิตรสหาย มาตีพิมพ์เป็นผลงาน Recueil des pensées de M. Joubert (1832)

จูเลียน บาร์นส์ (Julian Barnes) นำพาเราไปรู้จักกับโฉมหน้าของ ‘ความรัก’ ผ่านการทำความเข้าความแตกต่างระหว่างหัวใจ (Heart) กับรูปหัวใจ