ในช่วงสุดสัปดาห์ที่ผ่านมา พรรคคอมมิวนิสต์จีน (Chinese Communist Party: CCP) เริ่มต้นกระบวนการเลือกตั้งผู้แทนเพื่อเข้าร่วมการประชุมสมัชชาใหญ่พรรคคอมมิวนิสต์จีน ครั้งที่ 21 อย่างเป็นทางการ โดยในครั้งนี้ คณะกรรมการกลางพรรค (Central Committee: CC) ระบุว่า จะดำเนินการเลือกตั้งผู้แทนทั้งสิ้น 2,360 คนจากทั่วประเทศ
อนึ่ง การประชุมสมัชชาใหญ่ของพรรคจะจัดขึ้นทุกๆ 5 ปี โดยมีเป้าหมายสำคัญเพื่อทบทวนนโยบายที่ผ่านมาและร่วมกำหนดทิศทางของประเทศในอีก 5 ปีข้างหน้า รวมถึงการลงคะแนนเสียงเลือกผู้ที่จะขึ้นมาดำรงตำแหน่งสำคัญของพรรค โดยก่อนหน้านี้ พรรคคอมมิวนิสต์จีนได้จัดการประชุมสมัชชาใหญ่ฯ ครั้งที่ 20 ไปเมื่อปี 2022
ก่อนที่การประชุมสมัชชาใหญ่ฯ ครั้งที่ 21 ซึ่งมีกำหนดจัดขึ้นในช่วงครึ่งหลังของปี 2027 จะเปิดฉากขึ้น กระบวนการเลือกตั้งผู้แทนที่ดำเนินอยู่ในขณะนี้น่าสนใจอย่างไรบ้าง และเบื้องหลังของกระบวนการดังกล่าวกำลังสะท้อนนัยทางการเมืองของพรรคและประเทศจีนอย่างไร The Momentum สรุปประเด็นสำคัญที่ต้องเตรียมจับตาไว้ดังนี้
เริ่มต้นเลือกผู้แทนเข้าประชุมสมัชชาใหญ่ฯ ครั้งที่ 21
พรรคคอมมิวนิสต์จีนถือเป็นพรรคคอมมิวนิสต์ที่ใหญ่ที่สุดในโลก โดยมีสมาชิกพรรคมากกว่า 100 ล้านคน อีกทั้งยังเป็นพรรคการเมืองที่มีอิทธิพลอย่างมากในสาธารณรัฐประชาชนจีน ดังนั้นระบบโครงสร้างและกลไกการทำงานภายในพรรคจึงค่อนข้างซับซ้อนและแตกต่างจากระบบการเมืองทั่วไปในประเทศประชาธิปไตยอื่นๆ
เบื้องต้นการประชุมสมัชชาใหญ่ฯ จะมีผู้แทนที่ได้รับเลือกจากทั่วประเทศเข้าร่วมกว่า 2,000 คน โดยผู้แทนเหล่านี้มีหน้าที่พิจารณาการดำเนินงานของพรรค ร่วมอภิปรายและตัดสินใจในประเด็นสำคัญที่เกี่ยวข้องกับทิศทางของพรรคและประเทศ ตลอดจนการมีส่วนร่วมในการลงคะแนนเสียงเลือกคณะกรรมการกลางพรรคชุดใหม่ ซึ่งประกอบด้วยสมาชิกราว 200 คนจากจำนวน 2,000 กว่าคน เพื่อทำหน้าที่กำกับดูแลและขับเคลื่อนการดำเนินงานของพรรคในระดับส่วนกลาง
หลังจากนั้นคณะกรรมการกลางพรรคจะจัดการประชุมเต็มคณะครั้งแรก (First Plenary Session) เพื่อเลือกสมาชิกคณะกรรมการกรมการเมือง (Political Bureau) โดยในการประชุมสมัชชาฯ ครั้งที่ 20 เมื่อปี 2022 คณะกรรมการกลางได้เลือกสมาชิกคณะกรรมการกรมการเมืองจำนวนทั้งสิ้น 24 คน
ภายในคณะกรรมการกรมการเมืองยังมีการเลือกคณะกรรมการประจำกรมการเมือง (Politburo Standing Committee: PSC) อีกราว 5-9 คน ซึ่งเป็นกลุ่มผู้นำระดับสูงสุดของพรรคและมีบทบาทสำคัญในการ ‘กำหนดทิศทางการเมืองและนโยบายของจีน’
สำหรับการประชุมสมัชชาฯ ครั้งที่ 20 มีสมาชิกในคณะกรรมการชุดนี้รวมทั้งหมด 7 คน ได้แก่ สี จิ้นผิง (Xi Jinping) ประธานาธิบดีจีน เลขาธิการพรรคคอมมิวนิสต์จีน และประธานคณะกรรมาธิการทหารกลาง, หลี่ เฉียง (Li Qiang) นายกรัฐมนตรี, จ้าว เล่อจี้ (Zhao Leji) ประธานคณะกรรมการประจำสภาประชาชนแห่งชาติ, หวัง ฮู่หนิง (Wang Huning) ประธานสภาที่ปรึกษาทางการเมืองแห่งชาติจีน, ไช่ ฉี่ (Cai Qi) เลขาธิการอันดับ 1 ของสำนักเลขาธิการพรรค และผู้อำนวยการสำนักงานทั่วไปคณะกรรมการกลาง, ติง เซว่เฉียง (Ding Xuexiang) รองนายกรัฐมนตรี และหลี่ ซี (Li Xi) เลขาธิการคณะกรรมการกลางตรวจสอบวินัย
อนึ่ง เมื่อวันเสาร์ที่ผ่านมา (7 พฤศจิกายน 2026) พรรคคอมมิวนิสต์จีนเริ่มต้นกระบวนการเลือกตั้งผู้แทนสำหรับเข้าร่วมการประชุมสมัชชาใหญ่ฯ ครั้งที่ 21 โดยจะเลือกจำนวนทั้งสิ้น 2,360 คนที่มาจากหน่วยเลือกตั้ง 38 หน่วยทั่วประเทศ ทั้งนี้ กระบวนการเลือกตั้งในครั้งนี้จะต้องสิ้นสุดภายในเดือนมิถุนายน 2027
โดยตัวแทนทั้ง 2,360 คนนั้นหมายถึง ตัวแทนของสมาชิกพรรคกว่า 101 ล้านคน และองค์กรพรรคอีกมากกว่า 5.4 ล้านองค์กรทั่วประเทศ ที่จะมีบทบาทสะท้อนความคิดเห็นและความต้องการจากสมาชิกพรรคในภาคส่วนต่างๆ ตลอดจนการมีส่วนร่วมในการกำหนดทิศทาง ยุทธศาสตร์ และนโยบายของพรรค ซึ่งจะส่งผลต่อทิศทางการบริหารประเทศในอีก 5 ปีนับจากนี้
ข้อมูลจากสำนักข่าว Xinhua รายงานว่า กระบวนการคัดเลือกผู้แทนของจีนเริ่มต้นจากการเสนอชื่อผู้สมัคร ก่อนเข้าสู่ขั้นตอนการตรวจสอบและประเมินคุณสมบัติ จากนั้นจึงจัดทำบัญชีรายชื่อผู้สมัครรับเลือกตั้ง และเข้าไปสู่การเลือกตั้งอย่างเป็นทางการ ทั้งนี้ กระบวนการดังกล่าวจะใช้แนวทางจากระดับล่างขึ้นสู่ระดับบน (Bottom-Up) กล่าวคือ เปิดให้มีการเสนอชื่อจากหน่วยงานและองค์กรระดับล่าง ควบคู่ไปกับการให้คำแนะนำและกำกับดูแลจากระดับบน
กรมองค์กรของคณะกรรมการกลางพรรคคอมมิวนิสต์จีน (The Organization Department of the CPC Central Committee) ซึ่งทำหน้าที่บริหารจัดการทรัพยากรบุคคลภายในพรรค ระบุว่า กระบวนการข้างต้นกำลังสะท้อนให้เห็นถึงการมีส่วนร่วมทางการเมืองของสมาชิกพรรคภายใต้ ‘หลักการประชาธิปไตยรวมศูนย์’ (Democratic Centralism) ตามแบบฉบับของประเทศจีน
อย่างไรก็ดี ภายใต้กระบวนการเลือกตั้งและการมีส่วนร่วมทางการเมืองของประชาชนนั้น มีเงื่อนไขสำคัญประการหนึ่งที่ถูกระบุไว้อย่างชัดเจนคือ ผู้สมัครลงเลือกตั้งจะต้องมี ‘ความจงรักภักดี’ ต่อพรรค โดยหากตรวจสอบพบว่าผู้สมัครมีคุณสมบัติไม่ผ่านเกณฑ์ก็จะถูกตัดสิทธิทันที
นอกจากนี้ยังรวมไปถึงมาตรฐานอื่นๆ เพิ่มเติม อย่างความมุ่งมั่นในการปฏิบัติตามอุดมการณ์และนโยบายของพรรค ความซื่อสัตย์สุจริต การมีคุณธรรมและจริยธรรม ตลอดจนความประพฤติส่วนตัวของผู้สมัคร โดยต้องมีการตรวจสอบประวัติและพฤติกรรมอย่างเข้มงวด เพื่อให้มั่นใจว่าผู้ที่ได้รับเลือกเป็นผู้แทนจะมีคุณสมบัติเหมาะสมตามมาตรฐานที่พรรคกำหนดไว้
พรรคคอมมิวนิสต์จีนภายใต้การนำของ ‘สี จิ้นผิง’ ในปีที่ 14
เป็นเวลากว่า 2 ทศวรรษที่พรรคคอมมิวนิสต์จีนต้องรับมือกับความท้าทายหลายด้านมาอย่างต่อเนื่อง โดยหากย้อนกลับไปในช่วงที่ หู จิ่นเทา (Hu Jintao) ดำรงตำแหน่งประธานาธิบดีจีนควบตำแหน่งผู้นำพรรคระหว่างปี 2002-2012 การเมืองจีนเผชิญกับความแตกแยกภายในพรรค (Fragmentation) ซึ่งเต็มไปด้วยการแข่งขันระหว่างกลุ่มอำนาจและความสัมพันธ์แบบอุปถัมภ์ระหว่างนักการเมืองระดับสูง
ด้วยเหตุนี้นับตั้งแต่ สี จิ้นผิงขึ้นดำรงตำแหน่งผู้นำพรรคในปี 2012 เขาจึงเริ่มต้นปรับโครงสร้างการบริหารภายในพรรค โดยหันมาใช้ ‘หลักการรวมศูนย์อำนาจ’ เข้าสู่ผู้นำพรรคมากขึ้น นอกจากนี้ยังรวมถึงการเดินหน้าปรับโครงสร้างพรรค การปราบปรามการทุจริต และการจัดการปัญหาความขัดแย้งภายในองค์กร เพื่อสร้างเอกภาพและประสิทธิภาพในการดำเนินนโยบายของพรรค
ไม่เพียงเท่านั้น บริบทโลกที่เปลี่ยนแปลงอย่างต่อเนื่อง ทั้งการแข่งขันทางภูมิรัฐศาสตร์ ความไม่แน่นอนทางเศรษฐกิจ สงคราม การพัฒนาของเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence: AI) และบทบาทของจีนที่เพิ่มขึ้นในเวทีระหว่างประเทศ ยังเป็นอีกหนึ่งปัจจัยที่ทำให้พรรคจำเป็นต้องรักษาเสถียรภาพให้เข้มแข็งอย่างต่อเนื่อง
ทั้งนี้ หนึ่งในประเด็นสำคัญที่ สี จิ้นผิงต้องการผลักดันให้เกิดขึ้นจริง คือการนำพาจีนก้าวสู่การเป็น ‘ประเทศพัฒนาระดับปานกลาง’ ภายในปี 2035 ทั้งด้านสังคม เศรษฐกิจ รวมถึงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี โดยทั้งหมดถูกขมวดไว้ภายใต้แนวคิด ‘China Dream’
นอกเหนือจากการขับเคลื่อนการพัฒนาประเทศแล้ว หม่า เสี่ยงอวี่ (Ma Xiangyu) นักวิชาการด้านกฎหมายและการเมืองจีน ยังได้วิเคราะห์ไว้ในบทความของ East Asia Forum ระบุว่า หนึ่งในความท้าทายสำคัญของพรรคภายใต้การนำของ สี จิ้นผิงคือ การเตรียมความพร้อมสำหรับการเปลี่ยนผ่านผู้นำ ควบคู่ไปกับการรักษาความต่อเนื่องของโครงสร้างอำนาจภายในพรรค
โดย หม่า เสี่ยงอวี่มองว่า การประชุมสมัชชาใหญ่ฯ ครั้งที่ 21 ในปีหน้า สี จิ้นผิงมีแนวโน้มที่จะยังดำรงตำแหน่งเลขาธิการพรรคต่อไป อย่างไรก็ตาม ตำแหน่งผู้นำระดับสูงอื่นๆ อาจมีการปรับเปลี่ยน เนื่องจากผู้ดำรงตำแหน่งหลายคนกำลังเข้าสู่วัยเกษียณตามกฎเกณฑ์และธรรมเนียมของพรรค ทั้งนี้ การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวยังต้องคำนึงถึงการรักษาความต่อเนื่องของกลุ่มผู้นำ และความสัมพันธ์ทางการเมืองกับ สี จิ้นผิงด้วย
พรรคกำลังเปิดพื้นที่ให้อาชีพไรเดอร์และอินฟลูเอนเซอร์มากขึ้น
นอกเหนือจากการจัดวางโครงสร้างผู้นำและการรักษาความต่อเนื่องของอำนาจภายในพรรคแล้ว อีกหนึ่งโจทย์สำคัญของพรรคคอมมิวนิสต์จีนภายใต้การนำของ สี จิ้นผิงคือ การรักษาบทบาทของพรรคให้สอดรับกับความเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจและสังคมของประเทศ
น่าสนใจว่าการคัดเลือกผู้แทนเข้าร่วมการประชุมสมัชชาใหญ่ฯ ครั้งที่ 21 เพิ่มจำนวนผู้แทนอีก 60 คน เมื่อเทียบกับการประชุมสมัชชาฯ ครั้งที่ 20 เมื่อปี 2022 ซึ่งมีผู้แทนเข้าร่วม 2,300 คน
โดย ซู เหว่ย (Su Wei) ศาสตราจารย์จากโรงเรียนพรรคคอมมิวนิสต์จีนประจำเมืองฉงชิ่ง กล่าวกับสำนักข่าว Global Times ไว้ว่า การเพิ่มจำนวนที่นั่งผู้แทน แสดงให้เห็นถึงการเติบโตอย่างต่อเนื่องของเครือข่ายและองค์กรต่างๆ ภายใต้พรรคคอมมิวนิสต์จีน
ข้อน่าสังเกตที่ตามมาอีกหนึ่งประเด็นคือ ตลอดการคัดเลือกผู้แทนที่ผ่านมา ผู้แทนกว่า 2,000 คนที่เข้าร่วมการประชุมสมัชชาใหญ่ของพรรค มักมาจากหลากหลายภาคส่วนของสังคมจีน ครอบคลุมทั้งภาคการเงิน วิทยาศาสตร์ การป้องกันประเทศ กฎหมาย การศึกษา วัฒนธรรม สาธารณสุขและกีฬา โดยผู้แทนจากแต่ละภาคส่วนมีบทบาทในการสะท้อนปัญหา ความคิดเห็น และข้อเสนอแนะที่เกี่ยวข้องกับสาขาอาชีพของตนเอง เพื่อนำไปประกอบการพิจารณาและกำหนดทิศทางการดำเนินงานของพรรค
ทว่าในการคัดเลือกผู้แทนครั้งนี้ พรรคคอมมิวนิสต์จีนได้เปิดโอกาสให้ ‘แรงงานรับจ้างอิสระ’ (Gig Worker) อย่างพนักงานส่งอาหาร พนักงานส่งพัสดุ หรือแม้กระทั่งอินฟลูเอนเซอร์ ลงสมัครเป็นตัวแทนในกระบวนการคัดเลือกผู้แทนเข้าร่วมการประชุมสมัชชาใหญ่ฯ ครั้งที่ 21 ได้
ข้อมูลจาก South China Morning Post พบว่า ในปี 2025 ประเทศจีนมีแรงงานในรูปแบบ Gig Worker มากถึง 84 ล้านคน จากแรงงานทั้งหมด 725 ล้านคน โดยถือเป็นแรงงานกลุ่มใหม่ที่กำเนิดขึ้นพร้อมกับการเติบโตของอินเทอร์เน็ตและเทคโนโลยี
ในมุมของ จาง ซีเซียน (Zhang Xixian) ศาสตราจารย์จากโรงเรียนพรรคคอมมิวนิสต์จีน มองว่า การเปิดรับคณะผู้แทนในสาขาใหม่ตอกย้ำถึงการเปลี่ยนแปลงของเศรษฐกิจและสังคมจีน รวมถึงความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ตลอดจนการยกระดับอุตสาหกรรมของประเทศ จึงจำเป็นต้องเปลี่ยนแปลงแนวทางของพรรคให้สอดคล้องไปกับการเปลี่ยนแปลงของประเทศด้วยเช่นกัน
อย่างไรก็ตาม บทความวิเคราะห์จาก South China Morning Post มีข้อถกเถียงที่เป็นไปในทิศทางเดียวกับบทความเชิงวิชาการ Extending the reach of the state: party building and the gig economy ที่มองว่า กลุ่มแรงงานดังกล่าวเป็นกลุ่มแรงงานเกิดใหม่ที่กำลังเติบโตอย่างรวดเร็ว และมีลักษณะการทำงานแบบยืดหยุ่น กระจัดกระจาย และเข้าถึงได้ยาก เมื่อเทียบกับแรงงานในรูปแบบเดิม ซึ่งอาจกลายเป็นช่องว่างในการกำกับดูแลของรัฐได้
ที่ผ่านมา แรงงานกลุ่มนี้มักประสบปัญหารายได้ต่ำ สภาพการทำงานที่ไม่มั่นคง ตลอดจนการเข้าถึงระบบประกันสังคมที่มีข้อจำกัด ขณะที่การบริหารจัดการผ่านแพลตฟอร์มก็อาจสร้างความไม่พอใจให้แก่แรงงาน โดยเฉพาะประเด็นค่าตอบแทน จนอาจนำไปสู่การรวมตัวเรียกร้องของแรงงาน และอาจลุกลามกลายเป็นความไม่สงบในอนาคตข้างหน้าได้
ด้วยเหตุนี้ พรรคจึงมีความพยายามขยายบทบาทและเครือข่ายองค์กรของตนเข้าไปในกลุ่มแรงงานแพลตฟอร์มมากขึ้น เพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการกำกับดูแล ขณะเดียวกัน พรรคยังต้องการพื้นที่ในการรับฟังกลุ่มข้างต้น เพื่อเตรียมผลักดันมาตรการคุ้มครองสิทธิและผลประโยชน์ของแรงงานให้สอดรับกับสภาพเศรษฐกิจที่เปลี่ยนแปลงไปให้มากขึ้น
ประเด็นที่ยังต้องจับตาต่อไปคือ การมีตัวแทนจากกลุ่มอาชีพใหม่ภายในโครงสร้างพรรคจะนำไปสู่การรับฟังปัญหาและการมีส่วนร่วมในการกำหนดนโยบายมากน้อยเพียงใด โดยเฉพาะในประเด็นสิทธิและการคุ้มครองแรงงาน ซึ่งเป็นโจทย์สำคัญที่มาพร้อมกับการเติบโตของเศรษฐกิจแพลตฟอร์มจีนในปัจจุบัน
ที่มา:
– วรศักดิ์ มหัทธโนบล. (2554). ครองแผ่นดินจีน : พรรค ผู้นำ อำนาจรัฐ. กรุงเทพฯ: มติชน.
– https://www.globaltimes.cn/page/202611/1373891.shtml
– https://english.news.cn/20261108/de1f73f0fdc64ed3b90372d78c059324/c.html
– https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/1369148120974881
– https://www.asiae.co.kr/en/article/2026110910534633124
– https://eastasiaforum.org/2026/11/08/china-prepares-for-the-next-leadership-reshuffle/
Tags: จีน, พรรคคอมมิวนิสต์จีน, Feature, China, เลือกตั้ง
