ย้อนดู ‘ฝัน บ้า คาราโอเกะ’ จดหมายรักถึงกรุงเทพฯ ของ ‘เป็นเอก’ และหนังเรื่องแรกของ เร แม๊คโดแนลด์

เช้าวันที่ 19 สิงหาคม 2569 วงการบันเทิงไทยได้รับข่าวการจากไปอย่างกะทันหันของ เร แม๊คโดแนลด์ นักแสดงและพิธีกรวัย 49 ปี ที่บ้านพักย่านพัฒนาการ กรุงเทพฯ ชื่อของเขาผูกพันกับความทรงจำของคนดูหลายชั่วรุ่น ตั้งแต่พิธีกรรายการ Teen Talk ยุค 1990s เรื่อยมาจนถึงรายการเดินทางในโลกออนไลน์ แต่หากย้อนกลับไปยังจุดตั้งต้นของเส้นทางบนจอภาพยนตร์ ทุกอย่างเริ่มต้นจากหนังเรื่องหนึ่งซึ่งออกฉายในปีที่เศรษฐกิจไทยล้มทั้งยืน ‘ฝัน บ้า คาราโอเกะ’ (2540) ผลงานกำกับเรื่องแรกของ ต้อม-เป็นเอก รัตนเรือง

เกือบ 3 ทศวรรษผ่านไป หนังที่เคย ‘ไม่ทำเงิน’ เรื่องนี้ กลายเป็นหมุดหมายของสิ่งที่ต่อมาถูกเรียกว่า คลื่นลูกใหม่ของหนังไทย และเป็นจุดกำเนิดของศัพท์ที่คนดูใช้เรียกงานของผู้กำกับคนหนึ่งว่า ‘หนังเป็นเอก’ นี่คือเรื่องราว เกร็ด และถ้อยคำที่ทั้งผู้กำกับและนักแสดงนำเคยทิ้งไว้เกี่ยวกับหนังเรื่องนี้

ปี 2540 ปีแห่งวิกฤตเศรษฐกิจ ‘ต้มยำกุ้ง’ เป็นปีหัวเลี้ยวหัวต่อของวงการภาพยนตร์ไทย หอภาพยนตร์ (องค์การมหาชน) บันทึกไว้ว่า ปีนั้นมีหนังไทยออกฉายไม่ถึง 20 เรื่อง เป็นครั้งแรกในรอบหลายสิบปี ขณะเดียวกันก็เป็นช่วงที่กลุ่มคนทำหนังโฆษณาก้าวเข้ามาพลิกโฉมอุตสาหกรรม นนทรีย์ นิมิบุตร กับ 2499 อันธพาลครองเมือง และเป็นเอก รัตนเรือง กับฝัน บ้า คาราโอเกะ ออกฉายในปีเดียวกัน เรื่องแรกทำเงินถล่มทลาย ขณะที่เรื่องหลังล้มเหลว แต่ทั้งคู่ถูกจดจำร่วมกันในฐานะประตูบานแรกของ Thai New Wave

ก่อนหน้านั้นเป็นเอกเป็นผู้กำกับโฆษณาที่ The Film Factory เขาไม่เคยเรียนภาพยนตร์ ไม่เคยมีประสบการณ์ทำหนังยาวมาก่อน ข้อมูลจากหอภาพยนตร์สรุปไว้ว่า เขานำความเป็นตัวเองจากงานโฆษณา ผสมภาพจำจากหนังต่างชาติที่หลงใหล แล้วทดลองทำออกมาด้วยแรงบันดาลใจที่แน่วแน่ ผลลัพธ์คือหนังฉีกขนบหนังไทยแทบทุกมิติ ตั้งแต่การคัดเลือกนักแสดง บทสนทนา สรรพนามของตัวละคร มุมกล้อง การตัดต่อ ไปจนถึงการจับฟิล์มนัวร์มาชนกับบรรยากาศแบบไทยๆ

ฝัน บ้า คาราโอเกะบันทึกเรื่องราวของเมืองหลวง ศูนย์รวมความเจริญทางวัตถุ อบายมุข อาชญากรรม และความเชื่องมงาย 

ฝัน บ้า คาราโอเกะเล่าเรื่องของ ปู (เฟย์ อัศเวศน์) หญิงสาวทีมงานโปรดักชันโฆษณาที่อาศัยอยู่กับพ่อ (ไพบูลย์เกียรติ เขียวแก้ว) หลังแม่เสียชีวิตตั้งแต่เธอยังเล็ก เธอฝันเห็นแม่กำลังสร้างโมเดลบ้านหลังเล็กซ้ำๆ หมอดูผู้เป็นพ่อของเพื่อนสนิททำนายว่า วันใดบ้านในฝันสร้างเสร็จ พ่อของเธอจะตาย

พ่อของปูกินเหล้า สูบบุหรี่จัด เล่นหุ้นทางโทรศัพท์ และจมอยู่กับร้านคาราโอเกะเจ้าประจำ ซ้ำยังแอบมีสัมพันธ์กับหยก (แชมเปญ เอ็กซ์) เมียลับของเสี่ยโต้งเจ้าของร้าน ผู้ส่ง น้อย (เร แม๊คโดแนลด์) มือปืนวัยรุ่นมาจัดการ เป็นน้อยคนเดียวกับชายหนุ่มขี้อายที่ปูพบเจอในร้านสะดวกซื้อ ทั้งคู่มีใจให้กันโดยไม่รู้ว่าพ่อของปูคือเป้าหมายที่น้อยต้องเก็บ

ขณะที่น้อยเองก็มีความฝัน เขาเก็บเงินค่าจ้างจากการเป็นมือปืนใส่กล่อง ในเวลาเดียวกันก็ฝึกพูดภาษาอังกฤษไปด้วย เพื่อวันหนึ่งจะได้ไปใช้ชีวิตในสหรัฐอเมริกา เป็นความฝันแบบไทยๆ ที่เชื่อว่า ‘เมืองนอก’ มีอนาคตและโอกาสมากกว่า

น่าสนใจก็ตรงที่ผ่านมา 29 ปีนับจากวันแรกที่ภาพยนตร์เรื่องนี้เข้าฉาย ความฝันนี้ยังคงอยู่กับคนไทย

ฝัน บ้า คาราโอเกะเปิดตัวรอบ World Premiere ที่เทศกาลภาพยนตร์นานาชาติเบอร์ลิน 1997 ก่อนเข้าฉายในไทยวันที่ 29 สิงหาคม 2540 นับเป็นหนังไทยยุคใหม่รุ่นแรกๆ ที่ออกสู่สายตาผู้ชมเทศกาลระดับโลก ก่อนที่เทศกาลเหล่านี้จะต้อนรับหนังไทยอีกมากมายในเวลาต่อมา ขณะเดียวกันยังคว้ารางวัลพิเศษขวัญใจกรรมการ (Special Jury Prize) จากเทศกาลภาพยนตร์สามทวีป (Festival des 3 Continents) เมืองน็องต์ ประเทศฝรั่งเศส โดย ตีแยรี วีโต (Thierry Viteau) อดีตเอกอัครราชทูตฝรั่งเศสประจำประเทศไทย เคยกล่าวในพิธีมอบเครื่องอิสริยาภรณ์อัศวินสาขาศิลปศาสตร์และอักษรศาสตร์ให้เป็นเอกเมื่อปี 2556 ว่าฝรั่งเศสชื่นชอบผลงานของเขามาตั้งแต่หนังเรื่องแรก

มีข้อมูลระบุว่า เจริญ เอี่ยมพึ่งพร ประธานกรรมการบริหารบริษัท ไฟว์สตาร์ โปรดักชั่น นายทุนของภาพยนตร์เรื่องนี้ ตั้งเงื่อนไขว่าต้องมีนักแสดงที่มีชื่อเสียงอย่างน้อย 1 คน เป็นเอกจึงติดต่อเร แม๊คโดแนลด์ ซึ่งขณะนั้นกำลังดังจากงานพิธีกรรายการ Teen Talk ทั้งคู่คุยถูกคอกันจนเรตอบตกลงภายในเวลาประมาณ 5 นาทีเท่านั้น ถือเป็นจุดเริ่มต้นของเรในแวดวงภาพยนตร์

สำหรับความหวือหวาที่เป็นเอกใส่มาอย่างไม่ยั้งมือ ทำให้ผู้ชมไทยปี 2540 ตั้งตัวไม่ทัน หนังล้มเหลวด้านรายได้ แต่กาลเวลาค่อยๆ พลิกสถานะของเรื่องนี้ ในการประกาศรางวัลสุพรรณหงส์ ครั้งที่ 7 หนังเรื่องนี้ส่งนักแสดงนำอย่างเรและเฟย์คว้ารางวัลนักแสดงนำชายและหญิงยอดเยี่ยม อีกทั้งยังได้รางวัลลำดับภาพยอดเยี่ยม และเข้าชิงในสาขาภาพยนตร์ยอดเยี่ยม ผู้กำกับยอดเยี่ยม ขณะที่ ปั่น ไพบูลย์เกียรติ เข้าชิงรางวัลสาขาดาราสมทบชายยอดเยี่ยมด้วย ทั้งนี้ ในปีถัดมาเรยังคว้ารางวัลนักแสดงนำชายยอดเยี่ยมอีกครั้งจากภาพยนตร์เรื่อง รัก-ออกแบบไม่ได้ (O-Negative) กลายเป็นนักแสดงที่ได้สุพรรณหงส์นำชาย 2 ปีติดต่อกัน

ในปี 2562 ฝัน บ้า คาราโอเกะ ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกภาพยนตร์ของชาติ ครั้งที่ 9 โดยหอภาพยนตร์ (องค์การมหาชน) ซึ่งให้คุณค่าหนังในฐานะคลื่นลูกใหม่ที่ซัดเข้ามาอย่างถูกที่ถูกเวลา ในยามที่อุตสาหกรรมภาพยนตร์ไทยกำลังตกอยู่ในความซ้ำซาก ซบเซา และสุ่มเสี่ยงที่จะสูญพันธุ์

สถานะของ ฝัน บ้า คาราโอเกะวันนี้ คือหนังคัลต์ที่มาก่อนกาล ดิบ เถื่อน กวน เสียดสีสังคมการเมืองและวิถีไทยแบบหน้าตาย อันเป็นดีเอ็นเอในผลงานทุกเรื่องของเป็นเอก 

ฝัน บ้า คาราโอเกะยังทำหน้าที่บันทึกภาพกรุงเทพฯ ในปีที่ฟองสบู่แตก เมืองที่ ‘เซเว่น อีเลฟเว่น’ เพิ่งขยายกิ่งก้านสาขา ร้านคาราโอเกะรุ่งเรือง มือถือ และตลาดหุ้นกำลังเป็นของเล่นของชนชั้นกลาง

ในเวลาเดียวกันกับที่ความเชื่อเรื่องหมอดู การแก้เคล็ด และการบริจาคโลงศพเพื่อต่อชะตายังฝังแน่นในจิตสำนึก เป็นคุณค่าทางประวัติศาสตร์ของหนัง

เป็นเอกเคยให้สัมภาษณ์ไว้ว่า ภาพยนตร์เรื่องนี้คือจดหมายรักถึงกรุงเทพฯ ในมุมของเขา ไม่ว่าจะเป็นภาพรถติด การก่อสร้าง เสียงมอเตอร์ไซค์ ตลอดจนฉากที่น้อยและปูนั่งรถไปด้วยกันแล้วมีเพลง น้อยก็หนึ่ง ของ อารักษ์ อาภากาศ คลอไปด้วย

ในฉากจำของหนัง น้อยนั่งฝึกภาษาอังกฤษ นับเงินในกล่อง และฝันถึงประเทศที่ดีกว่า ความฝันที่เป็นเอกบันทึกไว้ในปีที่ประเทศไทยล้มละลาย และยังเป็นความฝันร่วมของคนไทยจำนวนมากมาจนวันนี้

การจากไปของเรในวัย 49 ปี ทำให้การกลับไปดูฝัน บ้า คาราโอเกะอีกครั้ง ไม่ใช่แค่การรำลึกถึงนักแสดงคนหนึ่ง แต่คือการกลับไปยืนตรงจุดที่หนังไทยยุคใหม่ ความฝันของเด็กหนุ่มคนหนึ่ง และประเทศที่กำลังเปลี่ยนผ่าน มาบรรจบกันพอดี

ปัจจุบัน สามารถหาดู ฝัน บ้า คาราโอเกะ ได้ทาง Netflix

อ้างอิง:

– https://pantip.com/topic/36093324

– https://raremeat.blog/ฝัน-บ้า-คาราโอเกะ-1997/

– https://fapot.or.th/main/heritage/view/199