หากให้นึกถึงอาหารส่งเสริมสุขภาพ กินแล้วอายุยืน เราอาจจะนึกถึงอาหารเมดิเตอร์เรเนียน (Mediterranean Diet) ที่เปี่ยมไปด้วยวัตถุดิบสุขภาพดี ไม่ว่าจะเป็นมะเขือเทศที่อุดมไปด้วยสารต้านอนุมูลอิสระที่ชื่อว่า ไลโคปีน (Lycopene) ยังไม่นับการปรุงอาหารให้ความร้อนกับมะเขือเทศที่จะทำให้การดูดซึมไลโคปีนดีขึ้น
แถมยังมีไขมันดีจากน้ำมันมะกอกสกัดเย็น (Extra Virgin Olive Oil) นางเอกที่ชูโรงและชูรสให้อาหารเมดิเตอร์เรเนียน รวมถึงเขามักจะกินอาหารร่วมกัน ช่วยสร้างความสัมพันธ์ที่ดีผ่านมื้ออาหาร ซึ่งเป็นหนึ่งในปัจจัยสำคัญที่ทำให้มีความสุขและสุขภาพดี
จึงไม่น่าแปลกใจที่เมืองแถบเมดิเตอร์เรเนียน เช่น ซาร์ดิเนีย ประเทศอิตาลี หรืออิคาเรีย ประเทศกรีซ จะเป็นเมืองใน Blue Zone หรือพื้นที่ที่มีคนอายุยืน 90-100 ปี และสุขภาพดีกว่าค่าเฉลี่ยทั่วไป
แล้วอาหารไทยจะเป็นอาหารส่งเสริมสุขภาพดีแบบนั้นได้ไหม?
หนึ่งในปัญหาที่ทำให้อาหารไทยปัจจุบันรอบตัวเราไม่สนับสนุนสุขภาพ คือมีปริมาณแป้งและน้ำตาลสูง ทั้งน้ำตาลที่เติมลงไปให้เห็นและน้ำตาลแฝง
อาหารไทยไม่ได้เป็นแบบนี้แต่ดั้งเดิม เพราะโรงงานน้ำตาลแห่งแรกในไทยเพิ่งตั้งสมัย จอมพล ป. พิบูลสงคราม เมื่อ 80 กว่าปีก่อน และในช่วงนั้นเราก็ไม่ได้บริโภคน้ำตาลมหาศาลขนาดนี้
หนึ่งในเหตุผลที่เรากินน้ำตาลมากขึ้น คงเริ่มจากภาวะน้ำตาลล้นตลาดครั้งแรกในช่วงปี 2503 สมัย จอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์
อีกหนึ่งเหตุผลคือ การมาถึงของตู้เย็น ซึ่งมีข้อดีหลากหลาย แต่อาหารจะไม่สดใหม่อีกต่อไป ความหวาน ความอร่อยตามธรรมชาติลดลง จึงต้องเติมทั้งน้ำตาลและผงนัวเข้าไป
ในปี 2504 คนไทยบริโภคน้ำตาลเพียง 5.8 กิโลกรัมต่อคนต่อปี กระทั่งในปี 2540 ปริมาณน้ำตาลเพิ่มเป็น 28.5 กิโลกรัมต่อคนต่อปี เพิ่มมาเกือบ 5 เท่าในเวลา 36 ปี
ปัจจุบันคนไทยบริโภคน้ำตาลราว 23 ช้อนชาต่อวัน (ข้อมูลปี 2567) นั่นคือเกือบ 4 เท่าของปริมาณน้ำตาลที่ควรบริโภคต่อวัน ข้อมูลจากองค์การอนามัยโลก (World Health Organization: WHO) ระบุว่า น้ำชงเพียง 1 แก้ว มักจะมีน้ำตาลเกิน 10 ช้อนชาแล้ว อีกทั้งหลายคนมักจะดื่มน้ำหวานเหล่านี้เสมือนเป็นน้ำเปล่า เคียงคู่กับอาหารไทยที่กินในแต่ละวันหรือแต่ละมื้อ แม้อาหารไทยที่กินจะไม่เลวร้าย แต่ปริมาณน้ำตาลมหาศาลต่อวันจากน้ำหวานก็มิอาจสนับสนุนสุขภาพเราได้
กับข้าวไทย ก็ต้องกินกับข้าวใช่ไหมคะ
อย่าเข้าใจชินนี่ผิดนะ ไม่ได้กำลังจะบอกว่าไม่ควรกินข้าว แต่เราอาจกินข้าวในปริมาณที่มากเกินไปในทุกๆ วันค่ะ
‘ข้าว’ โดยเฉพาะข้าวขาว คือคาร์โบไฮเดรตขัดสี ที่แทบจะมีแต่คาร์โบไฮเดรตและไร้ไฟเบอร์ในนั้น ข้าวขาวจึงมีทั้งค่า Glycemic Index หรือดัชนีน้ำตาล (พุ่ง) และค่า Glycemic Load หรือปริมาณคาร์โบไฮเดรตสูง ยิ่งเป็นข้าวเหนียว ค่าทั้งสองยิ่งสูงขึ้นไปอีก
และเมื่อข้าวถูกย่อย จะกลายเป็นน้ำตาลกลูโคส (Glucose) ถ้าไม่เชื่อลองอมข้าวในปากสักพักสิ จะรู้สึกว่ามันหวานขึ้น เพราะเอนไซม์อะไมเลส (Amylase) ในปากเริ่มย่อยข้าวเป็นน้ำตาลสายสั้นๆ
ยิ่งการทำงานในยุคนี้ เรารีบเร่ง เวลาในการสรรหาอาหารแทบไม่มี อาหารที่เข้าถึงง่าย ขายกันทุกที่ทุกเวลา และราคาไม่แพง จึงกลายเป็นอาหารทอด Deep Fried และอาหารแปรรูปขั้นสูง (Ultra-Processed Foods: UPFs)
ปัญหาของอาหารทอดคือปริมาณน้ำมัน และแน่นอนว่าน้ำมันที่ใช้ทอดก็ไม่ใช่น้ำมันมะกอกแบบเมดิเตอร์เรเนียน ซึ่งไม่สามารถนำมาทอดได้อยู่แล้ว แต่มันคือน้ำมันที่มีอัตราส่วน โอเมก้า-6 (Omega-6) สูงเมื่อเทียบกับ โอเมก้า-3 (Omega-3)
โอเมก้า-6 ไม่ได้เลวร้าย แต่บังเอิญเขาต้องใช้กุญแจหรือเอนไซม์เดียวกันกับโอเมก้า-3 ในการเปลี่ยนรูปในร่างกาย ถ้าบริโภคอาหารที่ชุ่มน้ำมันแบบนี้ทุกวัน ร่างกายจะใช้โอเมก้า-3 ได้ยาก และจะเต็มไปด้วยโอเมก้า-6 ซึ่งส่งผลต่อการอักเสบมากกว่าการต้านอักเสบเหมือนโอเมก้า-3
อาหารทอดก็มักจะมาในรูปชุบแป้งทอด หรือหมูหมักทอดซึ่งชุ่มด้วยน้ำตาล เมื่อน้ำตาลจับกับโปรตีนหรือไขมัน โดยเฉพาะผ่านความร้อนแบบแห้ง เช่น ย่างหรือทอด จะเกิดสิ่งที่เรียกว่า Advanced Glycation End Products (AGEs) ซึ่งเป็นสารที่ทำให้เซลล์เกิดการอักเสบ ทำให้เกิดการแก่ระดับเซลล์
ส่วนอาหาร UPFs นั้น ถ้ากินบ่อยๆ ในปริมาณมาก จะส่งผลเสียต่อสมดุลจุลินทรีย์ในลำไส้ (Gut Microbiome) และเมื่อสมดุล Gut Microbiome เสีย ก็จะส่งผลต่อสุขภาพของเรา
อีกปัญหาหนึ่งคือ อาหารไทยปัจจุบันรอบตัวเราไร้ผัก หรือถ้ามีก็มักเป็นวิญญาณผัก เรื่องนี้เป็นเรื่องที่น่ากังวล ไม่ใช่แค่อาหารในไทย แต่พบในอาหารอีกหลายประเทศ
มีงานวิจัยบอกว่า คนในสหรัฐฯ เพียง 5% บริโภคไฟเบอร์หรือผักถึงปริมาณที่ควรกินต่อวัน แม้ไม่มีการเก็บสถิตินี้ในไทยหรือประเทศอื่นๆ แต่ก็พอคาดคะเนได้ว่า คงมีจำนวนน้อยเช่นกันที่กินผักถึงปริมาณที่ควรในแต่ละวัน
ผักมีประโยชน์กับร่างกายมากกว่าที่เราคิด ไม่ว่าจะช่วยเรื่องไขมัน น้ำตาล อีกทั้งยังอุดมไปด้วยวิตามิน สารอาหารอื่นๆ ที่ดีต่อร่างกายและ Gut Microbiome ของเรา
ไฟเบอร์ในผักและผลไม้ คือ Prebiotics หรืออาหารอันโอชะของจุลินทรีย์ดีในลำไส้ (Probiotics) และเมื่อเราเติมอาหารให้ Probiotics เขาจะเจริญงอกงาม สร้างสารมากมายที่เป็นประโยชน์ต่อเรา ทั้งทำให้กลไกความหิวและความอิ่มเป็นปกติ เราจะได้ไม่กินเยอะเกินไป ทั้งในเรื่องต้านการอักเสบ ต้านอนุมูลอิสระ และยังเกี่ยวข้องกับฮอร์โมน สารสื่อประสาท และภูมิคุ้มกันเราด้วย
ดังนั้นถ้าเราไม่กินผัก คือเรากำลังทำให้น้องๆ Probiotics ของเราอดตาย การที่เรากินแป้งน้ำตาลเป็นหลัก เรากำลังเสิร์ฟอาหารให้แบคทีเรียตัวร้ายเจริญงอกงามในท้องเราด้วย
ทำอย่างไรให้อาหารไทยรอบตัวเราที่แสนอร่อย เป็นอาหารที่ส่งเสริมสุขภาพเรา หรืออย่างน้อยก็ไม่ทำลายให้แย่กว่าเดิม
ชินนี่ขอยกวิธีง่ายๆ ย้ำว่าต้องไม่ยาก เพราะเราต้องทำเป็น Routine เป็นไลฟ์สไตล์
กินตามลำดับ
เริ่มทุกมื้อด้วยผัก ตามด้วยโปรตีน ไขมัน แล้วปิดท้ายด้วยแป้งหรือน้ำตาล นี่คือลำดับปกติในอาหารเมดิเตอร์เรเนียนที่มักเริ่มต้นด้วยสลัดผัก
อาหารไทยเข้าใจว่ามักมาเป็นกับ เราก็เลือกกับข้าวที่มีผัก และเริ่มกินผักนั้นไปก่อนเพื่อรองท้อง แล้วค่อยกินกับและผักที่เหลือไปพร้อมข้าว ข้าวที่ตั้งใจจะกินทั้งจานอาจเหลือแค่ครึ่งจาน เพราะอิ่มผักกับโปรตีนที่กินไปก่อน
แฟนคลับชินนี่ส่งภาพอาหารไทยแบบกินตามลำดับมากมายมาให้ชินนี่ดู ใครอยากได้ตัวอย่างจริงๆ ลองดูใน Instagram Story ที่ชินนี่เซฟไว้ได้ค่ะ
ผักที่กินไปจะเป็นเหมือนตาข่ายในท้อง ช่วยชะลอการดูดซึมน้ำตาล ทำให้น้ำตาลพุ่งน้อยกว่าไม่มีผัก
ผักควรอยู่ในแต่ละมื้ออย่างน้อย 30% การกินแบบนี้นอกจากไม่ยากมาก ยังช่วยให้เราแน่ใจว่าเราบริโภคผักมากขึ้นในทุกๆ วัน
วิธีนี้จะทำให้อาหารไทยที่มีแต่แป้งหรือมาในรูปของทอด ไม่ทำลายสุขภาพเรามากนัก หากกินเขาร่วมกับผัก
Prebiotics
อย่างที่บอก ไฟเบอร์ในผักคือ Prebiotics อาหารไทยอาจไม่ใช่เจ้าแห่ง Probiotics เหมือนอาหารญี่ปุ่นที่มีนัตโตะ หรืออาหารเกาหลีที่มีกิมจิ แต่อาหารไทยมีความหลากหลายของผักสูงมาก ซึ่งคือ Prebiotics ที่หลากหลายนั่นเอง
ทำไมต้องหลากหลาย เพราะ Probiotics ในท้องเราก็มีหลากหลายเป็นร้อยๆ สายพันธุ์ เขากินหลากหลาย ถ้าเราเลือกผักในอาหารไทยให้หลากหลายเข้าไว้ เราก็กำลังเติมความหลากหลายของ Prebiotics เพื่อบำรุง Probiotics ในตัวเราค่ะ
ไม่เปิดท้องด้วยน้ำหวาน ลดของทอด
สุดท้าย อย่าเปิดท้องด้วยน้ำหวานหรือของหวาน รวมถึงของทอด เปิดท้องด้วยผักหรือโปรตีนในทุกๆ มื้อ
ถ้าจะกินน้ำหวาน กินระหว่างมื้อหรือกินท้ายมื้อ จะทำให้น้ำตาลพุ่งน้อยกว่าเมื่อกินตอนท้องว่าง คอนเซปต์เดียวกับไม่ดื่มแอลกอฮอล์ตอนท้องว่างที่จะทำให้เมาเร็ว
ของทอดชินนี่ก็ชอบ ใครจะปฏิเสธได้ล่ะว่ามันไม่อร่อย ลองไหมคะ ลองลดความถี่ในการกิน อาจเริ่มจากทุกวัน เป็นวันเว้นวัน หรือจากกินเยอะ เป็นกินแค่ 1-2 ชิ้น
สำหรับชินนี่ อาหารไทยส่งเสริมสุขภาพแบบที่อาหารเมดิเตอร์เรเนียนทำได้ แต่อาหารไทยดีกว่าตรงที่ว่า ถ้าเราทำให้เป็นอาหารสุขภาพดีได้จริงๆ มันจะไม่ใช่แค่อุดมไปด้วยสารอาหาร แต่มันจะสุดแสนอร่อยเพราะ
“Thai Food can be Delicious and Nutritious.”
ที่มา:
– https://www.workpointtoday.com/blue-zone-753795-2
– https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8080618/
– https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6124841/
– https://www.instagram.com/stories/highlights/18102703196470247/
Tags: อาหารไทย, น้ำตาล, ไขมัน, แป้ง, กินหวาน, กินตามลำดับ, Life Actually, ปีชงคนอ้วน




