เมื่อพูดถึงการศึกษาของพระภิกษุและสามเณร หลายคนอาจนึกถึงการเรียนพระธรรมวินัยและภาษาบาลีเป็นสำคัญ แต่ที่วัดนิเวศธรรมประวัติราชวรวิหาร จังหวัดพระนครศรีอยุธยา มีสถานศึกษาแห่งหนึ่งที่เปิดพื้นที่ให้พระภิกษุและสามเณรได้เรียนรู้มากไปกว่านั้น

ด้วยการนำการศึกษาทางธรรมมาผสานกับการเรียนสายอาชีพ ตั้งแต่งานช่างยนต์ ช่างไฟฟ้า ไปจนถึงเทคโนโลยีสารสนเทศและคอมพิวเตอร์เกมและแอนิเมชัน เพื่อให้ผู้เรียนมีทักษะติดตัวและมองเห็นเส้นทางชีวิตที่หลากหลาย

ที่นี่คือ ‘วิทยาลัยเสริมทักษะพระภิกษุ สามเณร’ สถานศึกษาในสังกัดสำนักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษา กระทรวงศึกษาธิการ และเป็นวิทยาลัยแห่งแรกและแห่งเดียวในประเทศไทยที่จัดการเรียนการสอนสายอาชีพระดับประกาศนียบัตรวิชาชีพ (ปวช.) และประกาศนียบัตรวิชาชีพชั้นสูง (ปวส.) สำหรับพระภิกษุและสามเณรโดยเฉพาะ

โดยวิทยาลัยได้รับการจัดตั้งอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 28 กันยายน 2559 และเริ่มจัดการเรียนการสอนในภาคเรียนที่ 1 ปีการศึกษา 2559 โดยมีเป้าหมายสำคัญในการบูรณาการการศึกษาทางโลกและทางธรรมเข้าด้วยกัน เพื่อให้พระภิกษุและสามเณรมีทั้งความรู้ด้านพระพุทธศาสนาและทักษะวิชาชีพที่นำไปใช้ประโยชน์ได้

อาระยา ฉายชูวงษ์ ผู้อำนวยการวิทยาลัยเสริมทักษะพระภิกษุ สามเณร กล่าวว่า ปัจจุบันมีผู้เรียนประมาณ 111 รูป โดยแต่ละรูปมีพื้นฐาน ความสนใจ และเป้าหมายในการศึกษาแตกต่างกัน บางรูปต้องการนำความรู้ไปประกอบอาชีพหลังลาสิกขา ขณะที่บางรูปต้องการพัฒนาทักษะเพื่อนำไปใช้ประโยชน์ภายในวัด

“เราเห็นว่าสามเณรหลายรูปบวชมาตั้งแต่เด็ก แต่ยังไม่มีความชัดเจนในเรื่องเส้นทางอาชีพ หลายท่านยังมองหาอนาคตของตัวเองไม่เจอ การที่ได้เข้ามาเรียนที่นี่จึงเป็นการให้โอกาสทางการศึกษา ให้เขาได้ค้นพบความชอบและมีวิชาชีพติดตัว”

ปัจจุบันวิทยาลัยเปิดสอนระดับ ปวช. 4 สาขาวิชา ได้แก่ ช่างยนต์ ช่างเชื่อมโลหะ เทคโนโลยีสารสนเทศ และช่างไฟฟ้า ส่วนระดับ ปวส.มี 4 สาขาวิชา ได้แก่ เทคนิคเครื่องกล เทคนิคอุตสาหกรรม คอมพิวเตอร์เกมและแอนิเมชัน และช่างไฟฟ้า โดยสาขาช่างไฟฟ้าเป็นหลักสูตรใหม่ที่เปิดในปีการศึกษา 2569 ซึ่งนอกจากการเรียนตามหลักสูตรแล้ว ผู้เรียนยังปรับเปลี่ยนสาขาตามความสนใจได้

“การเรียนการสอนของเราค่อนข้างยืดหยุ่น ต้องดูบริบทของผู้เรียนเป็นสำคัญ บางรูปเรียนช่างยนต์มาแล้ว แต่พอขึ้นระดับ ปวส.ก็อยากเปลี่ยนไปเรียนคอมพิวเตอร์เกมและแอนิเมชัน เราก็เปิดโอกาสให้เขาเลือกเส้นทางที่ตัวเองสนใจได้”

Upskill-Newskill เติมความรู้ให้ทันโลก

วิทยาลัยเปิดโอกาสให้พระภิกษุและสามเณรเรียนโดยไม่เสียค่าเล่าเรียน พร้อมได้รับการสนับสนุนเรื่องที่พักจากวัดนิเวศธรรมฯ รวมถึงอาหารและการดูแลความเป็นอยู่ เพื่อให้ผู้เรียนมุ่งมั่นกับการศึกษาได้อย่างเต็มที่

สำหรับระดับ ปวส.ยังมีการจัดการเรียนการสอนรูปแบบทวิภาคี โดยร่วมมือกับสถานประกอบการต่างๆ ให้ผู้เรียนเรียนในสถานศึกษา 1 ปี และออกฝึกประสบการณ์ในสถานประกอบการอีก 1 ปี

การเรียนการสอนด้านวิชาชีพใช้รูปแบบ Block Course แบ่งการเรียนออกเป็น 4 บล็อก โดยเน้นการเรียนรู้ผ่านโครงงาน ผู้เรียนจะต้องลงมือปฏิบัติและสร้างชิ้นงานหรือนวัตกรรมให้เกิดขึ้นในแต่ละช่วงการเรียนรู้ ขณะเดียวกันยังต้องเรียนวิชาสามัญให้ครบตามหน่วยกิตที่หลักสูตรกำหนด

ส่วนวิชาธรรมและบาลีจัดการเรียนการสอนในวันพุธช่วงเช้าและวันศุกร์ตลอดทั้งวัน โดยมีครูจากสำนักธรรมของวัดนิเวศธรรมฯ มาร่วมถ่ายทอดความรู้ เพื่อให้ผู้เรียนได้รับการพัฒนาทั้งทางโลกและทางธรรมควบคู่กัน

ทุกภาคเรียน วิทยาลัยจะจัดกิจกรรมพัฒนาทักษะเดิมและเพิ่มทักษะใหม่ให้แก่ผู้เรียน โดยนำเทคโนโลยีสมัยใหม่เข้ามาเสริมการเรียนการสอน ทั้งด้านงานช่าง เทคโนโลยีดิจิทัล และปัญญาประดิษฐ์ (AI)

นอกจากนี้ยังได้รับความร่วมมือจากภาคเอกชนในการสนับสนุนอุปกรณ์และเครื่องมือฝึกปฏิบัติ เช่น เครื่องเชื่อมจำลอง เพื่อให้สามเณรทดลองฝึกทักษะก่อนลงมือปฏิบัติกับอุปกรณ์จริง รวมถึงความร่วมมือกับสถาบันพัฒนาฝีมือแรงงานจังหวัดพระนครศรีอยุธยา เพื่อส่งเสริมการทดสอบมาตรฐานฝีมือแรงงานและเพิ่มโอกาสในการประกอบอาชีพ

เรียนรู้จากสถานประกอบการ เห็นเส้นทางอาชีพจริง

นอกจากการเรียนในห้องเรียนและโรงฝึกงานแล้ว วิทยาลัยยังพาผู้เรียนออกไปศึกษาดูงานในสถานประกอบการ เพื่อให้เห็นสภาพแวดล้อมการทำงานจริงและมองเห็นโอกาสในการประกอบอาชีพหลังสำเร็จการศึกษา

“เราอยากให้สามเณรได้รู้ได้เห็นว่าเมื่อเรียนจบแล้วจะทำงานอะไรได้บ้าง ต้องไปอยู่ในโรงงานแบบไหน การได้เห็นของจริงจะช่วยกระตุ้นให้เขาเกิดความกระตือรือร้นและมีเป้าหมายในการเรียนมากขึ้น”

อย่างไรก็ตาม แม้จะเน้นการพัฒนาทักษะวิชาชีพ แต่สิ่งที่วิทยาลัยให้ความสำคัญไม่แพ้กันคือการรักษาพระธรรมวินัย จึงนำหลักไตรสิกขา ได้แก่ ศีล สมาธิ และปัญญา มาเป็นแนวทางในการจัดการเรียนการสอน

“เราอยากให้สังคมเข้าใจว่าที่นี่เป็นสถานศึกษาที่จัดการเรียนการสอนวิชาชีพ การฝึกขับรถ การถอดประกอบเครื่องยนต์ หรือการฝึกปฏิบัติงานต่างๆ ล้วนเป็นส่วนหนึ่งของการเรียนรู้ เราต้องจัดพื้นที่และดูแลให้เหมาะสม เพื่อให้การเรียนการสอนดำเนินไปพร้อมกับการรักษาพระธรรมวินัย”

เพราะวิชาชีพไม่ใช่แค่ทางเลือกหลังลาสิกขา แต่เป็นทักษะที่นำไปใช้ได้ตลอดชีวิต

แม้จะเป็นสถานศึกษาเฉพาะทางที่มีบทบาทสำคัญ แต่การดำเนินงานยังมีข้อจำกัด โดยเฉพาะด้านงบประมาณ เนื่องจากมีผู้เรียนไม่ถึง 300 คน จัดอยู่ในกลุ่มสถานศึกษาขนาดเล็กพิเศษ ทำให้การจัดสรรงบประมาณตามจำนวนผู้เรียนไม่เพียงพอต่อความต้องการในการพัฒนาอุปกรณ์และเทคโนโลยีที่จำเป็น

ปัจจุบันวิทยาลัยมีบุคลากรรวม 21 คน จึงต้องอาศัยความร่วมมือจากวัด ชุมชน สถานประกอบการ และหน่วยงานภายนอกเข้ามาช่วยสนับสนุนการจัดการศึกษา

อีกหนึ่งความท้าทายคือการดูแลพระภิกษุและสามเณรที่เดินทางมาจากต่างพื้นที่และต่างนิกาย ซึ่งมีข้อปฏิบัติเรื่องการจำวัดและการประกอบศาสนกิจแตกต่างกัน วิทยาลัยจึงต้องประสานงานกับวัดในพื้นที่และทำความเข้าใจพระธรรมวินัยอย่างรอบด้าน เพื่อให้ผู้เรียนได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม

สำหรับทิศทางในอนาคต วิทยาลัยมีแผนพัฒนาสถานศึกษาในระยะ 5 ปี โดยมุ่งพัฒนาศักยภาพครูให้เป็นนวัตกรที่สร้างสรรค์นวัตกรรมและพัฒนาการเรียนการสอนให้ทันต่อการเปลี่ยนแปลง พร้อมส่งเสริมให้ผู้เรียนมีความรู้ความเชี่ยวชาญ คิดค้นสิ่งประดิษฐ์และนำทักษะไปใช้ประโยชน์ได้

“เราเป็นหนึ่งเดียวของอาชีวศึกษาในรูปแบบนี้ จึงอยากพัฒนาครูให้มีศักยภาพ เป็นนวัตกร และส่งต่อการพัฒนาไปยังผู้เรียน อยากให้สามเณรของเราเป็นนวัตกรที่มีความรู้ความสามารถ ช่วยเหลือตนเองและช่วยเหลือสังคมได้”

วิทยาลัยยังตั้งเป้าหมายที่จะเป็นศูนย์กลางการพัฒนาทักษะอาชีพสำหรับพระภิกษุและสามเณรทั่วประเทศ รวมถึงขยายโอกาสไปสู่ระดับนานาชาติ ปัจจุบันมีผู้เรียนจากสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว เมียนมา และเนปาล เข้ามาศึกษาด้วย

ทั้งนี้ เป้าหมายสำคัญของวิทยาลัยไม่ใช่เพียงการสร้างอาชีพให้แก่พระภิกษุและสามเณรที่ต้องการลาสิกขา แต่ยังต้องการให้ผู้ที่อยู่ในสมณเพศนำความรู้ไปพัฒนาวัดและพระพุทธศาสนาได้ด้วย

“เราอยากให้พระและสามเณรมีต้นทุนชีวิตที่ดี มีความรู้ มีวิชาชีพติดตัว ถ้าไม่อยากบวชต่อก็ออกไปประกอบอาชีพได้ แต่ถ้ายังอยู่ในสมณเพศก็นำความรู้ไปพัฒนาวัดและช่วยเหลือสังคมได้เช่นกัน”