ปัญหาน้ำเสียในพื้นที่อำเภอแก่งคอยและอำเภอเมืองสระบุรี จังหวัดสระบุรี ยังยืดเยื้อเป็นเวลานาน แต่จนถึงวันนี้ประชาชนยังไม่ได้รับคำตอบที่ชัดเจนว่าใครเป็นต้นตอของมลพิษ และยังต้องเผชิญกับคลองที่มีน้ำผิดปกติและกลิ่นเหม็น
ตลอดช่วงที่ผ่านมา ลำคลองในพื้นที่สระบุรีมีสภาพผิดปกติ ทั้งน้ำสีดำ น้ำสีชานม น้ำสีเขียว รวมถึงฟองปริศนาและคราบฟิล์มสีขาวบนผิวน้ำ ส่งกลิ่นเหม็นฉุน กระทบการดำรงชีวิตของประชาชนและระบบนิเวศในพื้นที่ สัตว์น้ำที่ชาวบ้านเคยจับกินหรือใช้ประโยชน์ก็ลดจำนวนลง
ผลตรวจสอบของกรมควบคุมมลพิษและมูลนิธิบูรณะนิเวศ พบโลหะหนักในตะกอนดิน รวมถึงสารประกอบอินทรีย์ระเหยง่าย (VOCs) ในน้ำผิวดิน โดยพบการกระจุกตัวของสารมลพิษบริเวณต้นคลองหนองน้ำเขียว คลองเกด คลองห้วยตะเข้ และคลองห้วยแห้ง ซึ่งเป็นเบาะแสที่ชี้ถึงความเป็นไปได้ของแหล่งกำเนิดมลพิษจากกิจกรรมอุตสาหกรรม
นอกจากนี้ยังพบโลหะหนักสะสมในตะกอนดินเกินค่ามาตรฐานเพื่อปกป้องสัตว์หน้าดิน สะท้อนความเสี่ยงต่อระบบนิเวศ
อย่างไรก็ตาม การตรวจพบสารปนเปื้อนยังไม่เพียงพอที่จะระบุว่าโรงงานแห่งใดเป็นผู้ก่อมลพิษ เนื่องจากบริเวณลุ่มน้ำมีโรงงานอุตสาหกรรมอยู่ประมาณ 8 แห่ง จึงต้องอาศัยหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ที่เชื่อมโยงสารปนเปื้อนกับแหล่งกำเนิดได้อย่างชัดเจน
กรรมาธิการติดตามผลดำเนินการ BWG
ล่าสุดวันที่ 18 พฤศจิกายน 2569 คณะกรรมาธิการการอุตสาหกรรม สภาผู้แทนราษฎร ได้ประชุมเพื่อพิจารณาศึกษาเรื่อง ‘การติดตามผลการดำเนินการตามข้อเสนอแนะของคณะกรรมาธิการการที่ดิน ทรัพยากรธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อม กรณีการประกอบกิจการของบริษัท เบตเตอร์ เวิลด์ กรีน จำกัด (มหาชน) จังหวัดสระบุรี’
โดยเชิญกรมโรงงานอุตสาหกรรม กรมทรัพยากรน้ำบาดาล กรมควบคุมมลพิษ สำนักงานทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมจังหวัดสระบุรี สำนักงานอุตสาหกรรมจังหวัดสระบุรี กองบังคับการปราบปรามการกระทำความผิดเกี่ยวกับทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (บก.ปทส.) และมูลนิธิบูรณะนิเวศ เข้าร่วมประชุม
สำหรับบริษัท เบตเตอร์ เวิลด์ กรีน จำกัด (มหาชน) (BWG) ซึ่งประกอบกิจการบริหารจัดการกากอุตสาหกรรม มีประวัติได้รับใบอนุญาตตั้งโรงงานตั้งแต่ปี 2540 และขยายกิจการในเวลาต่อมา ทั้งการรับกำจัดของเสียอันตราย หลุมฝังกลบ ระบบบำบัดน้ำเสีย และโรงงานรีไซเคิล กรณีนี้ทำให้หน่วยงานรัฐเข้าตรวจสอบและใช้มาตรการทางกฎหมายหลายครั้ง ทั้งคำสั่งตามมาตรา 37 และมาตรา 39 แห่งพระราชบัญญัติ (พ.ร.บ.) โรงงาน พ.ศ. 2535
เมื่อวันที่ 7 กรกฎาคม 2569 กรมโรงงานอุตสาหกรรมออกคำสั่งตามมาตรา 39 ให้ระงับการรับของเสียอันตราย เข้าฝังกลบ และการรับน้ำเสียเข้าบำบัดในระบบอิเล็กทรอนิกส์ หลังตรวจพบการจัดการน้ำชะกากและการกักเก็บน้ำออกนอกพื้นที่โครงการไม่เป็นไปตามเงื่อนไข พร้อมกำหนดให้บริษัทแก้ไข 6 ประเด็น ทั้งนี้ ปัจจุบันบริษัทยังรับได้เฉพาะของเสียไม่อันตราย
มาตรการสำคัญ ได้แก่ ห้ามระบายน้ำชะกากออกไปกักเก็บในบ่อที่อยู่นอกพื้นที่โครงการ ให้จัดระบบรวบรวมและบำบัดน้ำชะกับน้ำฝนตามรายงานการวิเคราะห์ผลกระทบสิ่งแวดล้อม (Environmental Impact Assessment: EIA) ปรับปรุงกระบวนการปรับเสถียร และห้ามนำของเหลวบางประเภท โดยเฉพาะของเหลวที่มีสารไฮโดรคาร์บอน น้ำมัน ครีมและโลชัน เข้าสู่กระบวนการกำจัดโดยไม่แยกจัดการให้ถูกต้อง
ต่อมาสำนักงานอุตสาหกรรมจังหวัดสระบุรีออกคำสั่งตามมาตรา 37 ให้บริษัทปรับปรุงแก้ไขโรงงานให้เป็นไปตามมาตรการ EIA จำนวน 6 ประเด็น โดยพบปัญหาทั้งระบบจัดการน้ำ ระบบบำบัด และการปฏิบัติตามเงื่อนไขด้านสิ่งแวดล้อม
แม้บริษัทจะดำเนินการปรับปรุงบางส่วน เช่น แยกระบบระบายน้ำชะกับน้ำฝน และปรับปรุงระบบบำบัดน้ำเสีย โดยเพิ่มขั้นตอนบำบัดทางเคมี บำบัดทางชีวภาพ และกรองด้วยระบบ Reverse Osmosis (RO) จนผลตรวจค่าความต้องการออกซิเจนทางเคมี (Chemical Oxygen Demand: COD) หลังบำบัดไม่เกิน 120 มิลลิกรัมต่อลิตร แต่ยังมีประเด็นอื่นที่ต้องแก้ไขให้ครบถ้วน
ปัจจุบันบริษัทได้รับการขยายเวลาปรับปรุงตามมาตรา 37 ถึงวันที่ 30 ธันวาคม 2569 และตามมาตรา 39 ถึงวันที่ 15 มกราคม 2570 โดยกรมโรงงานอุตสาหกรรมและสำนักงานอุตสาหกรรมจังหวัดสระบุรี (สอจ.) ยังอยู่ระหว่างติดตามผลและพิจารณาว่าบริษัทปฏิบัติตามคำสั่งครบถ้วนหรือไม่
ปริศนาภูเขาขยะยังตรวจสอบความสูงที่แท้จริงไม่ได้
อีกประเด็นคือปริมาตรและความสูงของหลุมฝังกลบภายในโรงงาน ซึ่งกรรมาธิการตั้งข้อสังเกตว่าอาจมีความคลาดเคลื่อนจากเงื่อนไขที่กำหนดไว้ในรายงาน EIA
ผลการรังวัดของสำนักงานอุตสาหกรรมจังหวัดสระบุรีร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเมื่อเดือนสิงหาคม 2569 พบว่า หลุมฝังกลบขยะไม่อันตราย N2 มีปริมาตรประมาณ 1,115,841.53 ลูกบาศก์เมตร สูงประมาณ 20 เมตรจากระดับพื้นดิน และหลุมฝังกลบ N2/1 มีปริมาตรประมาณ 75,711.16 ลูกบาศก์เมตร สูงประมาณ 14 เมตรจากระดับพื้นดิน
อย่างไรก็ตาม ตัวเลขดังกล่าวยังไม่ใช่ปริมาตรทั้งหมดที่นำไปเปรียบเทียบกับเกณฑ์ EIA ได้โดยตรง เนื่องจาก EIA กำหนดให้วัดความสูงจากก้นบ่อหรือชั้นหินฐานล่างสุด ไม่ใช่เพียงระดับพื้นดินขึ้นไป
โดยหลุมฝังกลบขยะไม่อันตรายกำหนดความสูงไม่เกิน 27 เมตร ส่วนหลุมฝังกลบขยะอันตรายกำหนดไม่เกิน 22 เมตร
อย่างไรก็ตาม บริษัทยังไม่ส่งแบบก่อสร้างจริง (As-Built) ให้หน่วยงานรัฐ แม้ถูกเรียกเอกสารตามมาตรา 35(4) และมีการขอขยายเวลาหลายครั้ง ทำให้เจ้าหน้าที่ไม่สามารถตรวจสอบระดับก้นบ่อเดิม ความลึก และปริมาตรทั้งหมดได้
นอกจากนี้กรมควบคุมมลพิษระบุว่า พื้นที่โดยรอบมีการถมปรับระดับเปลี่ยนแปลงไปจากแบบเดิม ขณะที่แนวท่อรวบรวมน้ำชะกากกับท่อระบายน้ำไม่อาจแยกแยะได้ ทำให้ตรวจสอบเส้นทางการไหลของน้ำได้ยาก
ทั้งนี้ BWG ได้ออกแถลงการณ์เมื่อวันที่ 16 พฤศจิกายน 2569 โต้คำชี้แจงของกองบรรณาธิการ Decode และ Thai PBS โดยระบุว่า กรมโรงงานฯ เก็บตัวอย่างน้ำใต้ดิน 4 ตัวอย่าง และดิน 3 ตัวอย่างภายในโรงงาน เมื่อวันที่ 4-5 มิถุนายน 2569 และผลตรวจไม่เกินเกณฑ์มาตรฐานทุกจุด รวมถึงไม่พบการระบายน้ำออกนอกพื้นที่ พร้อมยืนยันว่าเคยตอบรับการให้กรมทรัพยากรน้ำบาดาลเข้าตรวจ แต่รอคำชี้แจงหลักเกณฑ์ทางวิชาการจากหน่วยงาน
นอกจากนี้ยังระบุว่า ภาพหลุมฝังกลบเป็นช่วงปฏิบัติงานปกติ โดยภาพที่ Decode ใช้บันทึกเมื่อวันที่ 23 มิถุนายน 2569 เวลา 09.02 น. เป็นช่วงก่อนมีคำสั่งชะลอการใช้หลุมฝังกลบวันที่ 7 กรกฎาคม และเป็นเวลาที่พนักงานเปิดผ้าใบเฉพาะจุดเพื่อปฏิบัติงานตามปกติ ไม่ใช่การเปิดทิ้งไว้ตลอดเวลา
รวมทั้งได้กล่าวว่าค่า COD จากระบบบำบัดทางเคมีชุดที่ 2 เป็นน้ำระหว่างกระบวนการที่ต้องนำไปบำบัดต่อด้วยระบบชีวภาพและ RO ก่อนหมุนเวียนกลับมาใช้ในโรงงาน ไม่ใช่น้ำทิ้งปลายท่อ จึงไม่ควรนำเกณฑ์น้ำทิ้ง 120 มิลลิกรัมต่อลิตรมาเปรียบเทียบโดยตรง
น้ำบาดาลในโรงงานพบเบนซีน-ไวนิลคลอไรด์
ผลตรวจของกรมทรัพยากรน้ำบาดาลเป็นอีกหนึ่งข้อมูลสำคัญ โดยตรวจสอบบ่อน้ำบาดาลของประชาชนจำนวน 34 บ่อ พบว่าน้ำยังอยู่ในเกณฑ์ปลอดภัยต่อการอุปโภคบริโภค
แต่เมื่อตรวจสอบบ่อน้ำบาดาลภายในโรงงานที่มีความลึก 111 เมตร กลับพบสารเบนซีน (Benzene) และไวนิลคลอไรด์ (Vinyl Chloride) ซึ่งเป็นสารเคมีที่ไม่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ จึงมีการสั่งอุดกลบบ่อดังกล่าวแล้ว
จากข้อมูลของสถาบันมะเร็งแห่งชาติ ไวนิลคลอไรด์ถือเป็นสารก่อมะเร็ง และมีความสัมพันธ์กับความเสี่ยงที่เพิ่มขึ้นของมะเร็งตับในรูปแบบที่หายาก เช่นเดียวกับมะเร็งตับระยะแรก มะเร็งสมองและปอด มะเร็งต่อมน้ำเหลือง และมะเร็งเม็ดเลือดขาว
ส่วนสารเบนซีน ผลกระทบระยะยาวอาจส่งผลต่อระบบเลือดและไขกระดูก โดยเบนซีนจัดเป็นสารก่อมะเร็งในมนุษย์ (IARC Group 1) และมีความสัมพันธ์กับโรคมะเร็งเม็ดเลือดขาว
ข้อมูลจากกรมทรัพยากรน้ำบาดาลยังระบุว่า ทิศทางการไหลของน้ำใต้ดินมุ่งจากบริเวณโรงงานไปยังอ่างเก็บน้ำคลองเขียว ทำให้ต้องตรวจสอบความเชื่อมโยงระหว่างแหล่งปนเปื้อนในโรงงานกับแหล่งน้ำโดยรอบอย่างละเอียด
อย่างไรก็ตาม การพบสารเคมีในบ่อบาดาลภายในโรงงานยังไม่ใช่หลักฐานยืนยันว่าโรงงานเป็นต้นเหตุของน้ำดำในคลอง จึงจำเป็นต้องใช้วิธีตรวจสอบทางนิติวิทยาศาสตร์สิ่งแวดล้อมเพิ่มเติม
Chemical Fingerprint กุญแจสำคัญในการตามหาผู้ก่อมลพิษ
หนึ่งในแนวทางที่กรรมาธิการเสนอคือ การตรวจลายนิ้วมือทางเคมี (Chemical Fingerprint) โดยกรมทรัพยากรน้ำบาดาลจะเก็บตัวอย่างน้ำจากหลายแหล่ง ทั้งน้ำผิวดิน น้ำชะขยะ และน้ำใต้ดินภายในโรงงาน เพื่อนำองค์ประกอบทางเคมีมาเปรียบเทียบกับสารปนเปื้อนในลำน้ำ
หากพิสูจน์ได้ว่าสารเคมีในแหล่งน้ำมีองค์ประกอบตรงกับสารที่มาจากสถานประกอบการใด ก็จะช่วยระบุแหล่งกำเนิดและสร้างน้ำหนักให้พยานหลักฐานทางคดีได้
ก่อนหน้านี้กรมควบคุมมลพิษได้ร้องทุกข์กล่าวโทษต่อ บก.ปทส. กรณีพบการปนเปื้อนในแหล่งน้ำสาธารณะแล้ว แต่ยังขาดพยานหลักฐานเชื่อมโยงว่ามลพิษมาจากโรงงานใด เนื่องจากในพื้นที่มีโรงงานหลายแห่ง
ศุภโชค ศรีสุขจร ประธานคณะกรรมาธิการการอุตสาหกรรม ระบุว่า ปัญหาในขณะนี้คือการขาดหน่วยงานเจ้าภาพที่รวบรวมข้อมูลจากทุกหน่วยงานมาประมวลผลจนชี้ชัดได้ว่าโรงงานใดเป็นต้นเหตุ
ที่ผ่านมาแต่ละหน่วยงานดำเนินการตามอำนาจหน้าที่ของตนเอง แต่ยังไม่สามารถเชื่อมโยงผลตรวจให้เป็นหลักฐานที่เพียงพอต่อการดำเนินคดีได้ จึงเห็นควรให้ บก.ปทส.เป็นหน่วยงานหลักในการรวบรวมพยานหลักฐานและดำเนินคดีเมื่อผลตรวจพิสูจน์ชัดเจน
กรรมาธิการเคาะ 6 แนวทาง เร่งขอหมายศาลเข้าตรวจโรงงาน
จากการประชุมเมื่อวันที่ 18 พฤศจิกายน 2569 กรรมาธิการมีข้อเสนอและกำหนดแนวทางดำเนินงานสำคัญ ดังนี้
1. ขอหมายศาลเข้าตรวจโรงงานแบบบูรณาการ มอบหมายสำนักงานอุตสาหกรรมจังหวัดสระบุรีเป็นผู้ดำเนินการขอหมายศาล เพื่อให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ กรมโรงงานอุตสาหกรรม กรมควบคุมมลพิษ กรมทรัพยากรน้ำบาดาล บก.ปทส. และภาคประชาชน เข้าตรวจสอบพื้นที่พร้อมกัน รวมถึงตรวจบ่อสังเกตการณ์น้ำใต้ดินให้ครบทั้ง 15 บ่อตาม EIA
2. ตรวจ Chemical Fingerprint และรังวัดหลุมฝังกลบ กรมทรัพยากรน้ำบาดาลจะเก็บตัวอย่างน้ำทุกประเภทภายในโรงงาน เพื่อนำไปเปรียบเทียบกับน้ำในแหล่งธรรมชาติ พร้อมตรวจสอบความสูงและปริมาตรหลุมฝังกลบ โดยกำหนดให้รายงานผลต่อกรรมาธิการภายใน 2-3 สัปดาห์หลังดำเนินการตรวจสอบ
3. ให้ บก.ปทส.เป็นเจ้าภาพดำเนินคดี รวบรวมผลตรวจและหลักฐานทางวิทยาศาสตร์จากทุกหน่วยงาน เพื่อพิสูจน์แหล่งกำเนิดมลพิษและดำเนินคดีกับผู้กระทำผิด โดยกรรมาธิการจะทำหน้าที่ประสานข้อมูลและส่งต่อผลการตรวจพิสูจน์
4. เร่งรัดให้บริษัทส่งแบบ As-Built กรมโรงงานอุตสาหกรรมและสำนักงานอุตสาหกรรมจังหวัดสระบุรีต้องดำเนินการตามมาตรา 35 เรียกให้บริษัทส่งแบบก่อสร้างจริงภายใน 15 วัน พร้อมแจ้งกำหนดการต่อกรรมาธิการ และพิจารณาบังคับใช้กฎหมายอย่างเข้มงวด ไม่ปล่อยให้การขอขยายเวลายืดเยื้อซ้ำซาก
5. เฝ้าระวังคุณภาพน้ำประปาหมู่บ้าน กรมทรัพยากรน้ำบาดาลร่วมกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ตรวจสอบคุณภาพน้ำประปาหมู่บ้านอย่างต่อเนื่อง โดยครอบคลุมทั้งโลหะหนักและสารอินทรีย์ระเหยง่าย เพื่อสร้างความมั่นใจให้ประชาชน
6. ส่งเรื่องถึงสำนักงานคณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ (ก.ล.ต.) และผลักดันแก้กฎหมายโรงงาน กรรมาธิการเตรียมทำหนังสือถึงสำนักงาน ก.ล.ต.เพื่อพิจารณาประเด็นธรรมาภิบาลของบริษัท รวมถึงตรวจสอบความครบถ้วนของข้อมูลที่บริษัทเคยรายงานต่อตลาดทุน ขณะเดียวกันจะผลักดันการแก้ไข พ.ร.บ.โรงงาน เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการกำกับดูแลและอุดช่องว่างทางกฎหมาย
Tags: การปนเปื้อน, โรงงาน, น้ำดำ, Feature, แก่งคอย, อุตสาหกรรม, เมืองสระบุรี, มลพิษ, สิ่งแวดล้อม, คลอง, สระบุรี, ปนเปื้อน



