ทำไม ‘แรงงาน’ จึงมักเห็นใจนายทุน มากกว่าสิทธิแรงงานของตนเอง

เคยสังเกตกันบ้างไหม เวลาที่เกิดข้อพิพาทระหว่างนายจ้างกับพนักงาน หรือเมื่อไรที่แรงงานออกมาเรียกร้องโบนัส ค่าแรง หรือแม้แต่สวัสดิการต่างๆ มักมีความเห็นประเภทที่ว่า เรียกร้องมากเกินไป สงสารนายทุน บริษัทก็มีต้นทุน ไม่พอใจก็ลาออก หรือแม้แต่ประโยคที่ว่า ‘Know your limits’ หรือพูดไปถึงว่า จะเรียกร้องอะไรก็หัดรู้ขอบเขตตัวเองเสียบ้าง!

ปรากฏการณ์ดังกล่าวสร้างความแปลกใจและไม่แปลกใจในคราวเดียวกัน เนื่องจากข้อความดังกล่าวส่วนใหญ่มักมาจากแรงงานเอง แม้ว่าหากการเรียกร้องประสบผลสำเร็จ พวกเขาเหล่านี้ก็จะได้รับผลประโยชน์เช่นกัน

คำถามสำคัญอย่างแรกคือ ใครเป็นผู้มีอำนาจกำหนดว่าแรงงานควรเรียกร้องได้มากแค่ไหน

หากย้อนดูประวัติศาสตร์การต่อสู้ของแรงงาน เราจะพบว่า ไม่ว่าจะเป็นเวลาการทำงาน โบนัส วันหยุด ค่าจ้างขั้นต่ำ หรือการลาคลอด ล้วนมีประวัติศาสตร์การต่อสู้ การเคลื่อนไหวทางสังคม และการผลักดันต่างๆ อยู่เบื้องหลังเสมอ

เช่น ครั้งหนึ่งการทำงานวันละ 8 ชั่วโมงเคยเป็นข้อเรียกร้องที่เป็นไปไม่ได้

เช่นเดียวกับสิทธิลาคลอดที่ถูกมองว่าเป็นเรื่องไร้สาระ ก็ถูกผลักดันจนกลายเป็นมาตรฐานแรงงานระหว่างประเทศในปี 1919

นั่นหมายความว่า สิ่งที่เรามองเป็นสิทธิพื้นฐานในวันนี้ ครั้งหนึ่งเคยถูกมองว่า เรียกร้องมากเกินไป เป็นสิ่งที่เป็นไปไม่ได้ ล้วนเคยเป็นข้อเรียกร้องที่แรงงานต้องต่อสู้มาทั้งนั้น

แน่นอนว่านายทุนและนายจ้างย่อมมีต้นทุนและข้อจำกัดทางธุรกิจ เช่นเดียวกับแรงงานที่ต้องตั้งคำถามและเจรจาต่อรองได้ แต่สิ่งสำคัญคือ เราต้องแยกให้ออกระหว่างการไม่เห็นด้วยกับข้อเรียกร้องบางประการ กับการปฏิเสธสิทธิในการเรียกร้องตั้งแต่ต้น

งานวิจัยเรื่อง Politics of Envy? Meritocracy Beliefs, Not Envy, Drive Support for Redistribution (2026) ของ แจสเปอร์ เนียร์ดาลส์ (Jasper Neerdaels) และคณะ ซึ่งศึกษาผู้เข้าร่วม 4,171 คน พบว่า ความเชื่อว่าความร่ำรวยเป็นสิ่งที่บุคคลสมควรได้รับ สัมพันธ์กับการสนับสนุนนโยบายกระจายรายได้ที่ลดลง และเมื่อผู้เข้าร่วมการทดลองรับรู้ว่าความร่ำรวยเกิดขึ้นอย่างสมควรแล้ว การสนับสนุนนโยบายกระจายรายได้ก็จะลดลงเช่นกัน

กล่าวอีกอย่างคือ หากเราเชื่อว่าคนร่ำรวยประสบความสำเร็จเพราะความสามารถและความขยัน เราก็อาจมองความแตกต่างระหว่างคนรวยกับคนจนว่าเป็นผลลัพธ์ที่สมเหตุสมผล โดยไม่ทันตั้งคำถามว่าคนแต่ละกลุ่มมีทุนตั้งต้น โอกาส และอำนาจต่อรองเท่ากันหรือไม่

นอกจากนี้ยังมีอีกประเด็นที่น่าสนใจคือ บางที ‘แรงงาน’ อาจไม่ได้ตัดสินปัญหาทางเศรษฐกิจผ่านสถานะที่ตัวเองเป็นอยู่เท่านั้น แต่ยังตัดสินผ่านสถานะที่คาดหวังว่าจะมีใน ‘อนาคต’

งานศึกษาของ ยาง จองมิน (Yang Jeong-Min) ในเกาหลีใต้ ในปี 2026 พบว่า ความคาดหวังว่าจะเลื่อนฐานะทางเศรษฐกิจ และความเชื่อเรื่องการจัดสรรผลตอบแทนตามความสามารถ มีบทบาทเชื่อมโยงการรับรู้สถานะทางชนชั้นเข้ากับทัศนคติต่อนโยบายกระจายรายได้

หากนำแนวคิดเหล่านี้มาตั้งคำถามกับสังคมไทย เราอาจพิจารณาได้ว่า ความฝันที่จะเป็นเจ้าของกิจการของคนทำงานบางส่วน มีผลต่อวิธีที่พวกเขามองการเรียกร้องสิทธิแรงงานหรือไม่

เพราะในวันที่ยังเป็นลูกจ้าง เราอาจกำลังจินตนาการถึงตัวเองในวันที่ต้องเป็นผู้จ่ายเงินเดือน และเริ่มมองข้อพิพาทแรงงานผ่านความกังวลเรื่องต้นทุนของนายจ้าง มากกว่าจะพิจารณาสิทธิในการเจรจาต่อรองของแรงงานที่อยู่ตรงหน้า

นายจ้างจะอยู่อย่างไร
เรียกร้องขนาดนี้ก็ขาดทุนกันหมด

การเข้าใจความเสี่ยงของผู้ประกอบการ ไม่ได้หมายความว่าต้องปฏิเสธสิทธิของลูกจ้าง เช่นเดียวกับการยอมรับความสามารถของเจ้าของธุรกิจ ก็ไม่ได้แปลว่าความสำเร็จของกิจการเกิดจากความสามารถของเจ้าของทุนเพียงฝ่ายเดียว

โดยเฉพาะเมื่อกิจการหนึ่งไม่อาจเติบโตได้โดยปราศจากแรงงานที่มีส่วนร่วมสร้างมูลค่าให้ธุรกิจนั้นด้วย

คำถามจึงอาจไม่ใช่เพียงว่า ทำไมแรงงานบางส่วนถึงเห็นใจนายทุน แต่คือเหตุใดเมื่อเกิดการเรียกร้องสิทธิ เราจึงอาจมองเห็นภาระของนายจ้างได้ชัดเจนกว่าสิทธิและผลประโยชน์ของคนทำงานด้วยกันเอง

ที่มา:

– https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41506746/

– https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/00207152261417273