‘งานราษฎร์งานหลวงก็เรียกหาแต่ลูกน้องคนนี้’ เมื่อหัวหน้าสนิทกับพนักงานแค่บางคน จะทำให้ทีมรักษาความแฟร์ และไปต่อยังไง

ในที่ทำงาน ปกติย่อมต้องมีตำแหน่งผู้บังคับบัญชาและผู้อยู่ใต้บังคับบัญชา หรือพูดง่ายๆ คือ หัวหน้ากับพนักงาน แน่นอนว่าคนเป็นหัวหน้าที่ดีจำเป็นต้อง ‘บริหาร’ การทำงานให้ได้ รวมไปถึงสิ่งสำคัญอย่างการ ‘จัดการทีม’ 

ความเป็นทีมนั้นสำคัญ เพราะมันหมายถึงบรรยากาศโดยรวมในการทำงาน ที่อาจส่งผลต่อประสิทธิภาพของผลงาน แต่ไม่ใช่ที่ทำงานทุกแห่งจะมีบรรยากาศเหมือนกัน บางที่ความใกล้ชิดระหว่างหัวหน้าและพนักงานอาจห่างไกล ขณะที่บางที่อาจใกล้ชิดราวกับเป็นมิตร ซึ่งแต่ละแบบก็มีข้อดีข้อเสียต่างกัน

แต่หากมองเฉพาะในมุมความเป็นหัวหน้า ‘ความสนิท’ ที่ให้พนักงานมากเกินไป โดยเฉพาะหากมันเกิดขึ้นกับพนักงานแค่บางคน ก็อาจส่งผลอีกแบบต่อบรรยากาศโดยรวมของทีมได้เช่นกัน

ลองนึกภาพ หัวหน้าธนดิษ คอยแต่จะเรียกพนักงานนามว่า กฤตินัย มาช่วยงาน ช่วงพักก็ยังชวนไปกินข้าว เลิกงานแล้วยังไม่วายพาไปเลี้ยงร้านเนื้อย่างอีก ก็อาจทำให้พนักงานในทีมคนอื่นๆ รู้สึกแปลกๆ

ในแง่การเป็นหัวหน้า พนักงานคนอื่นๆ ก็ต้องรักษาไว้ แต่ในแง่ความเป็นมนุษย์ก็คงไม่สามารถสนิทกับทุกคนได้ แล้วจะทำยังไงดี หากคนเป็นหัวหน้ามี ‘พนักงาน’ ที่ไว้ใจมาก แต่ไม่อยากทำให้เกิดความรู้สึก ‘ลูกรัก’ ให้บรรยากาศทีมเสีย

แยก ‘ความรู้สึก’ ออกจากการ ‘ตัดสินใจ’

  ถ้าเป็นเรื่องของ ‘ความรู้สึก’ รู้ๆ กันอยู่ว่ามันเกิดขึ้นรวดเร็วและอัตโนมัติ และสมองคนเราก็มีแนวโน้มใช้ทางลัดทางความคิดเพื่อประหยัดพลังงานในการตัดสินใจ หลายครั้งหัวหน้าจึงมักเลือกคนที่สนิท ‘ในชีวิตประจำวัน’ ก่อนเป็นลำดับแรก หรือหากไม่ใช่คนที่สนิท ก็มักเลือกคนที่ ‘ดูแล้ว’ น่าจะเก่ง แต่ปัญหาคือ ในการจะตัดสินใจทำอะไร ต้องช้าลงและมีเหตุผลที่มากกว่านั้นเพื่อรองรับ 

ดังนั้น ก่อนจะตัดสินใจอะไรสำคัญ บอกตัวเองให้ชะลอความเร็วลง ลองเขียนเหตุผลให้ชัดว่าเพราะอะไร เพื่อบังคับสมองให้ใช้ตรรกะมากกว่าความรู้สึก

ระวังความช่วยเหลือที่ไม่เท่ากัน

ให้คิดเสมอว่า ความลำเอียงไม่ได้มาในรูปแบบใหญ่ๆ แต่มาแบบเล็กๆ เช่น เผลออธิบายงานสำคัญหรืออธิบายอย่างละเอียดให้แค่พนักงานบางคนที่สนิท แต่พูดสั้นๆ กับพนักงานที่ไม่สนิท เผลอ ‘ตามงาน’ กับบางคนบ่อย แต่ปล่อยกับอีกคน หรือ ‘ช่วย’ กับความผิดพลาดในการทำงานของบางคนง่ายกว่า เพราะมนุษย์มี In-Group Bias หรือความลำเอียงในการเข้าข้างสมาชิกในกลุ่มตนเองมากกว่าคนนอกกลุ่ม 

เมื่อรวมกับภาพของความสนิทที่หัวหน้ามีต่อบางคน ผลที่ตามมาจะยิ่งทำให้ทีมเริ่มรู้สึกว่า ‘ไม่แฟร์’ ดังนั้น วิธีจัดการคือ ทำให้การช่วยเหลือนั้น ‘มองเห็นได้’ และ ‘คาดเดาได้’ ทุกคนจะได้รับรู้เท่ากันว่า แต่ละคนจะได้รับการซัพพอร์ตแบบไหนจากหัวหน้า ไม่ใช่ขึ้นอยู่กับอารมณ์หัวหน้า

เดินตามระบบมากกว่าหัวใจ

หากกังวลเรื่องความลำเอียงที่เกิดขึ้นได้กับความเป็นมนุษย์ ลองเปลี่ยนมาเล่นกับระบบแทน เพราะระบบคือตัวช่วยในการกันความโน้มเอียงได้ดีที่สุด เพราะหัวหน้าจะไม่จำเป็นต้องเปลี่ยนวิธีการตามความรู้สึก แต่ให้ระบบคอยจัดการแทน ที่สำคัญ ระบบจะทำให้พนักงานทุกคนอยู่ภายใต้กรอบของกติกาและการประเมินเดียวกัน เช่น การตั้ง KPI ที่วัดผลได้จริง มากกว่าแค่ความตั้งใจ มีเช็กลิสต์สำหรับงานสำคัญๆ และมีเกณฑ์ชัดเจนว่า ใครจะได้ทำงานไหน ต้องมีอะไรบ้าง 1,2,3,4 

สนิทได้แต่ต้องควบคุมผลกระทบ

ในความเป็นมนุษย์ ปฏิเสธไม่ได้ว่า เรามักสบายใจกว่ากับคนที่มีบุคลิก วิธีการสื่อสาร สไตล์การทำงาน หรือมีพลังงานที่คล้ายกับเรา เพราะสมองจะรู้สึกปลอดภัยและใช้พลังงานน้อยกว่าเวลาอยู่กับคนประเภทเดียวกัน นั่นเป็นเรื่องปกติ เพียงแต่ต้อง ‘ระวัง’ ความเสี่ยงจากการทำอะไรบางอย่างในการทำงานที่ทำให้พนักงานคนอื่นรู้สึกเหมือน ‘ถูกกัน’ ออกจากวง ดังนั้น ถ้ามีเรื่องสำคัญ ให้สื่อสารในช่องทางที่ทุกคนเห็น และเปิดให้พนักงานทุกคนรับรู้ด้วยกัน ไม่ใช่แค่คนที่สนิท

ไม่ต้องรักเท่ากันแต่ให้โอกาสเท่ากัน

จำไว้ว่า หัวหน้าไม่จำเป็นต้องรู้สึกดีกับพนักงานทุกคนเท่ากัน แต่ต้องทำให้ทุกคนได้รับความแฟร์เท่ากัน เพราะในทางจิตวิทยา มนุษย์ไม่ได้ต้องการความเท่ากันมากไปกว่าความยุติธรรม หากพนักงานรู้สึกว่า ทำเท่ากัน แต่ได้โอกาสน้อยกว่า จะเกิดความรู้สึก ‘อยากถอยห่าง’ ทันที เพราะความรู้สึกไม่แฟร์ กระทบแรงกว่าการทำงานหนัก ดังนั้น หัวหน้าจึงควรคาดเดาได้ สม่ำเสมอ และมีเหตุผลที่อธิบายได้ เปิดโอกาสเท่าเทียม มีฟีดแบ็กที่ชัดเจนและตรงเท่ากัน รวมถึงใช้มาตรฐานเดียวกันในแง่ของความคาดหวังที่มีต่อพนักงาน

สรุปแล้ว ปัญหาที่ (อาจ) เกิดขึ้นได้นี้ ไม่ได้เกิดจากนิสัยที่ไม่ดี แต่มันเป็นเรื่องปกติของสมองที่ถูกออกแบบมาให้มีแนวโน้มของความลำเอียง แม้จะยากและเหนื่อยขึ้น แต่คนเป็นหัวหน้าก็จำเป็นต้อง ‘ทำ’ มากขึ้น เพื่อความเป็นหนึ่งเดียวของทีม โดยการรู้ทันความลำเอียงของตัวเองจะทำให้ทีมรู้สึกยุติธรรม แม้ความรู้สึกของตนเองที่มีต่อพนักงานจะไม่เท่ากัน และที่สำคัญที่สุด ทำให้ ‘ระบบ’ แข็งแรง จนสามารถมาจัดการทีมได้

ที่มา:

– https://hbr.org/2019/11/how-the-best-bosses-interrupt-bias-on-their-teams

– https://www.calm.com/blog/favoritism-in-the-workplace