“ฉันมีค่า BMI อยู่ที่ 30 และน้ำหนักเกินเกณฑ์ตามมาตรฐาน แต่ฉันกำลังจะได้ไปโอลิมปิก ส่วนคุณไม่ได้ไป”
อีโลนา เมเฮอร์ (Ilona Maher) นักกีฬารักบี้หญิงทีมชาติสหรัฐฯ โต้กลับคนที่วิจารณ์รูปร่างของเธอตามโซเชียลมีเดียว่าอ้วนเกินไปสำหรับนักกีฬา แม้ฝีมือของเธอจะไปถึงระดับโลกแล้ว แต่สังคมก็ยังใช้ไม้บรรทัดของมาตรฐานความงามแบบเดิมมาตัดสินว่า คนที่แข็งแรงและคล่องตัวต้องมีรูปร่างผอมเพรียวเท่านั้น
ตลอดหลายปี เมเฮอร์เล่าว่าเธออับอายที่ต้องอยู่กับคำว่า ‘น้ำหนักเกิน’ (Overweight) มาตั้งแต่สมัยมัธยมปลาย ตอนที่ต้องส่งเอกสารตรวจสุขภาพซึ่งระบุว่าเธออยู่ในเกณฑ์ดังกล่าว แต่เธอก็เรียนรู้ในภายหลังว่าค่า BMI ไม่ได้สะท้อนสุขภาพอย่างถูกต้อง ด้วยส่วนสูง 178 เซนติเมตร และน้ำหนักราว 90 กิโลกรัม เธอมีมวลกล้ามเนื้อถึง 77.1 กิโลกรัม ตัวเลขที่เกินเกณฑ์จึงไม่ได้แปลว่าร่างกายของเธอไม่แข็งแรงแต่อย่างใด
แทนที่จะปล่อยให้คำวิจารณ์บั่นทอนจิตใจ เมเฮอร์กลับใช้มันเป็นแรงส่งทลายกรอบคิดเดิมๆ เธอใช้พื้นที่ที่มีสื่อสารเรื่อง Body Positivity ปลุกความภาคภูมิใจในกล้ามเนื้อและรูปร่างของตัวเอง เมเฮอร์มักปรากฏตัวพร้อมรองเท้าส้นสูง ชุดเดรส และลิปสติกสีสดอย่างมั่นใจ ซึ่งพลังนี้เองที่เป็นหนึ่งในปัจจัยสำคัญที่ทำให้เธอโดดเด่นในสนามแข่ง
แม้ปัจจุบันทุกคนจะรู้ดีว่า ค่าดัชนีมวลกาย (Body Mass Index: BMI) เป็นตัวชี้วัดสุขภาพที่มีข้อบกพร่อง เพราะคำนวณแค่จากน้ำหนักและส่วนสูงแบบไม่สนปัจจัยอื่นอย่างกล้ามเนื้อ มวลกระดูก หรือเปอร์เซ็นต์ไขมัน อีกทั้งแต่เดิมนั้น BMI ถูกคิดค้นขึ้นในศตวรรษที่ 19 โดยนักดาราศาสตร์ชาวเบลเยียม เพียงเพื่อใช้สำรวจประชากรกลุ่มตัวอย่างในประเทศเนเธอร์แลนด์
ซึ่งเน้นสำรวจชายผิวขาวฐานะดีเป็นหลัก มันไม่เคยถูกออกแบบมาเพื่อใช้วัดสุขภาพของประชากรทั่วไปตั้งแต่แรก ความน่าเชื่อถือของ BMI จึงแทบไม่มีน้ำหนักในทางการแพทย์สมัยใหม่ แต่หลายวงการก็ยังยึดค่านี้เป็นตัวชี้วัดสุขภาพโดยไม่คำนึงถึงปัจจัยอื่น เช่น การสมัครลูกเรือของบางสายการบินที่มักกำหนดเพดานชัดเจนว่าห้ามเกินเกณฑ์ แต่กลับอนุโลมให้ต่ำกว่าเกณฑ์ได้ สะท้อนทัศนคติที่มองว่าคนอ้วนคือคนสุขภาพไม่ดี ส่วนคนผอมเกินไปกลับเป็นเรื่องที่รับได้
ในปี 2023 เกิดเหตุการณ์ที่สังคมวิพากษ์วิจารณ์อย่างหนัก เมื่อตำรวจในรัฐอัสสัม ประเทศอินเดีย ได้รับคำสั่งให้ลดน้ำหนักตามเกณฑ์ BMI หากทำไม่ได้จะต้องพ้นจากตำแหน่ง โดยกลุ่มที่น้ำหนักเกินมาตรฐานจนเข้าขั้นอันตรายต่อสุขภาพมีเวลา 3 เดือนให้เลือกว่าจะลดน้ำหนักหรือลาออก ทางการให้เหตุผลว่าตำรวจควรมีรูปร่างที่สมส่วนและดูแข็งแรง เพื่อสร้างความมั่นใจให้ประชาชน ขณะเดียวกันผลการศึกษาชี้ว่า ตำรวจอินเดียทำงานหนักเฉลี่ยถึงวันละ 14 ชั่วโมงจนเกิดปัญหาสุขภาพ ทั้งความดันโลหิตสูง นอนไม่หลับ กรดไหลย้อน และความเครียดสะสม แต่ผู้มีอำนาจกลับไม่ใส่ใจเรื่องนี้เท่ากับตัวเลขน้ำหนัก ทั้งที่ส่งผลต่อสุขภาพคนทำงานไม่ต่างกัน
แม้คนเรามีรูปร่างหลากหลายตามธรรมชาติ แต่สังคมก็ยังตีกรอบให้แต่ละเพศอย่างตายตัว ผู้ชายต้องตัวสูง มีกล้าม ห้ามพุงโต ส่วนผู้หญิงต้องผอมบาง ตัวเล็ก มีส่วนเว้าส่วนโค้ง แล้วมันจะเป็นไปได้อย่างไรที่ทุกคนจะมีรูปร่างตามนั้นทั้งหมด อย่างอีโลนา เมเฮอร์ ที่นอกจากเรื่อง BMI เธอยังต้องเผชิญเสียงวิจารณ์เรื่องเรือนร่างกำยำ ไม่สมเป็นผู้หญิง หลายคนเรียกเธอว่าผู้ชายเพียงเพราะมีกล้ามเนื้อเยอะ สุดท้ายแล้วคำวิจารณ์ที่อ้างว่าห่วงสุขภาพ ก็วกกลับไปเรื่องมาตรฐานความงามตามกรอบเพศอีกเช่นเคย
ช่วงหลังมานี้ เราเห็นคำว่า ‘ปีชงคนอ้วน’ จนชินตาเกินไป คนอื่นล้อเลียนคนอ้วน คนอ้วนล้อเลียนตัวเอง หรือแม้แต่คนผอมก็บ่นว่าตัวเองอ้วน มุกตลกในชีวิตประจำวันกลายเป็นเครื่องมือลดทอนคุณค่าทางร่างกาย จนดูเหมือนว่าสังคมไม่เคยผ่านยุคที่รณรงค์เรื่องการบุลลีมาก่อน
ไม่แปลกที่เมื่อใครสักคนอยากล้อเลียนหรือลดทอนคุณค่าผู้อื่น เรื่องรูปร่างยังคงถูกหยิบมาใช้เพื่อสร้างความอับอายได้เสมอ สังคมคาดหวังให้เรามีรูปร่างที่ใครมองก็รู้สึกสบายใจ และกรอบของความสบายใจนั้นก็คับแคบเหลือเกิน นอกจากจะกีดกันคนที่มีความสามารถให้ไม่ได้รับโอกาสแล้ว ยังบีบให้หลายคนต้องฝืนธรรมชาติของร่างกาย ปักปากกาทั้งที่น้ำหนักไม่เยอะ ลดความอ้วนอย่างหักโหมในเวลาสั้นๆ หรืออดอาหารจนผอม แม้ว่าจะทำลายสุขภาพก็ตาม
คำถามคือ เรากำลังดูแลร่างกายเพื่อสุขภาพที่ดี หรือกำลังบีบตัวเองให้เข้ากับมาตรฐานอันสูงลิ่วของคนที่ไม่ได้หวังดีกับเรากันแน่ และหากคำตอบคืออย่างหลัง บางทีสิ่งที่เราต้องลดให้ได้ก่อนตัวเลขบนตาชั่งหรือค่า BMI อาจเป็นการเลิกแบกสายตาคนอื่นไว้บนร่างกายตัวเอง และเลิกใช้สายตาตัวเองตัดสินร่างกายคนอื่น เพื่อคืนพื้นที่ปลอดภัยให้ทุกคนได้อยู่กับรูปร่างตามธรรมชาติอย่างที่ควรจะเป็น
ที่มา:
– https://www.self.com/story/olympian-ilona-maher-instagram-clapback-bmi
– https://www.today.com/health/mind-body/ilona-maher-weight-bmi-rcna164081
– https://www.urmc.rochester.edu/news/publications/health-matters/is-bmi-accurate
– https://themomentum.co/report-india-police-force-to-lose-weight/
Tags: สุขภาพ, Gender, BMI, อ้วน, ปีชงคนอ้วน, คนอ้วน, น้ำหนักเกินเกณฑ์




