แผ่นไม้ผสานกันเป็นลาน ที่เหลือถูกนำมาขึ้นเป็นโครงสร้าง เช่น เสารับน้ำหนัก บันไดทางขึ้น หรือใช้กั้นจัดสรรพื้นที่ภายในเป็นห้อง มุงด้วยหลังคากระเบื้องสีซีดจางตามอายุการใช้งาน
นี่คือบ้านของ แอ๋ว สว่างญาติ หญิงชราวัย 68 ปี ซึ่งเป็นที่หลับที่นอนของเธอมานานมากกว่าครึ่งชีวิต หากมองอย่างผิวเผิน บ้านหลังนี้คงเป็นสถานที่พักพิงของผู้มีรายได้น้อยทั่วไป ทว่าสิ่งที่ทำให้บ้านของแอ๋วแตกต่างจากบ้านหลังอื่น คือความสูงจากพื้น
“เราไม่ค่อยดีดบ้าน เพราะดั้งเดิมบ้านของเราเป็นแบบนี้ เราอยู่กันมาแบบนี้ ด้วยความสูงเท่านี้มาโดยตลอด” หญิงชราเล่า
ที่พักอาศัยหลังเล็กๆ นี้ ตั้งอยู่ในพื้นที่ตำบลหัวเวียง จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ติดกับแม่น้ำน้อย ซึ่งอดีตเคยเป็นเส้นทางค้าขายและคมนาคมเชื่อมต่อกับแม่น้ำเจ้าพระยา โดยในช่วงฤดูน้ำหลากที่มีน้ำมาก ประกอบกับเขื่อนเจ้าพระยาระบายน้ำ คลองสายนี้มีน้ำล้นตลิ่งเป็นประจำ น้ำท่วมจึงกลายเป็นเรื่องปกติในสายตาของแอ๋ว รวมทั้งคนในชุมชนหัวเวียงอีกหลายครัวเรือนที่อาศัยอยู่ที่นี่มานานหลายรุ่น
อย่างไรก็ดี จากเดิมที่น้ำเคยท่วมผิวดินไม่สูงมาก ในช่วงหลังมานี้กลับมาแรงและมาเร็วจนเธอตั้งตัวแทบไม่ทัน จึงทิ้งทรัพย์สินจมใต้น้ำ และพาตัวเองไปอาศัยแพลอยน้ำของคนในชุมชนเป็นที่อยู่อาศัยชั่วคราว
“ปีนี้เป็นปีแรกเลยที่ยายย้ายไปอยู่ที่แพของบ้านคนอื่นตรงโน้น เพราะของเขามีห้องน้ำ และเจ้าของบ้านเองก็ไม่ได้เก็บแพ เพราะน้ำมาเร็วและมาแรงมากในปีนี้ ข้าวของในบ้านก็คงไม่มีอะไรเหลือ เหลือแค่ชีวิตของเรานี่แหละพอแล้ว”
สถาบันสารสนเทศทรัพยากรน้ำ (องค์การมหาชน) ชี้ว่า สาเหตุหนึ่งที่ทำให้น้ำท่วมพระนครศรีอยุธยารุนแรง คือการปล่อยน้ำเข้าทุ่งรับน้ำล่าช้า ส่งผลให้พื้นที่นอกคันกั้นน้ำในอำเภอบางบาล อำเภอผักไห่ และอำเภอเสนา ต้องจมน้ำเป็นเวลานานและมีน้ำท่วมสูง อีกทั้งยังตั้งข้อสังเกตต่อการขยายตัวของบ่อทรายและโครงการก่อสร้างในทุ่งรับน้ำบางบาลที่อาจทำให้ศักยภาพของการเป็นทุ่งรับน้ำลดลง อีกทั้งยังมีประตูระบายน้ำและท่อลอดสำหรับผันน้ำเข้าสู่ทุ่งไม่เพียงพอ
ด้าน สุวรรณา โกมลวานิช คณะอนุกรรมการสื่อสารข้อมูลการบริหารจัดการน้ำ จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ระบุว่า นอกจากกรณีของการเปิดประตูระบายน้ำเข้าสู่ทุ่งรับน้ำล่าช้า เธอยังตั้งข้อสังเกตต่อโครงสร้างพื้นฐาน โดยเฉพาะถนนทางหลวงชนบท อย.4031 และทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 3454 ซึ่งสร้างขนานไปกับแนวของแม่น้ำน้อยทั้งฝั่งซ้ายและขวาของแม่น้ำว่า นอกจากทำหน้าที่เป็นเส้นทางคมนาคมแล้ว อาจทำหน้าที่เป็น ‘คันกั้นน้ำ’ และด้วยความสูงของถนนจึงส่งผลให้พื้นที่ริมแม่น้ำถูกน้ำท่วมสูงกว่าปกติ
จากการสำรวจวิธีการปกป้องทรัพย์สินภายในครัวเรือนของแต่ละครอบครัวในพื้นที่ตำบลเสนาและตำบลหัวเวียง บริเวณริมแม่น้ำน้อยช่วงต้นเดือนพฤศจิกายนที่ผ่านมา The Momentum พบว่า โดยส่วนใหญ่ใช้วิธีดีดบ้านให้สูงขึ้น ป้องกันไม่ให้น้ำท่วมถึงภายในตัวบ้าน รับเหมาโดยช่างท้องถิ่นที่มีความชำนาญด้านการซ่อมแซมอาคารที่พักอาศัย โดยมีค่าใช้จ่ายแตกต่างกันไปตามความสูง ตั้งแต่หลักหมื่นถึงหลักแสนบาท
อย่างไรก็ตาม ค่าใช้จ่ายในการดีดบ้านยังคงตกเป็นภาระของเจ้าของบ้านที่อาศัยอยู่ริมแม่น้ำน้อย เนื่องจากเงินเยียวยาไม่เพียงพอกับการซ่อมแซมและปรับปรุงที่อยู่อาศัยเพื่อรับมือกับน้ำท่วมครั้งต่อไปได้
ทั้งนี้ แม้ว่าบ้านริมแม่น้ำน้อยในพื้นที่ตำบลเสนาและตำบลหัวเวียงบางหลังจะดีดสูงจากพื้น แต่ด้วยสถานการณ์น้ำท่วมพระนครศรีอยุธยา โดยเฉพาะพื้นที่ที่อยู่นอกคันกั้นน้ำรุนแรงมากยิ่งขึ้น บ้านที่ดีดพื้นสูงจึงหนีไม่พ้นน้ำ จนเจ้าของบ้านต้องต่อเติมพื้นที่ยกสูงภายในบ้านเพิ่มเติมเพื่อวางของใช้ที่ต้องรักษาไม่ให้น้ำท่วม
สำหรับที่อยู่อาศัยนอกคันกั้นน้ำที่ไม่ผ่านการต่อเติมหรือยกพื้นให้สูงขึ้น ย่อมได้รับผลกระทบมากกว่าบ้านที่ทำการดีดพื้นสูงขึ้นแล้ว เนื่องจากตัวบ้านอยู่ต่ำกว่าถนน เห็นได้จากคราบน้ำบนผ้าใบบังแดดด้านหน้าบ้านของแอ๋ว ที่พบว่าสูงเกือบเท่ากับหลังคาบ้าน
“รากฐานบ้านของเราไม่ดี เสาบ้านไม่แข็งแรง ถ้าจะดีดต้องใช้เงินประมาณแสนกว่าๆ
“เราไม่มีเงิน ถ้าเราเกิดมามีเงิน ใครกันจะไม่อยากดีดบ้านตัวเองให้สูง เราจะปลูกบ้านหลังใหม่เลย”
แอ๋วกล่าวเสริมว่า วัดในพื้นที่ต้องการให้ความช่วยเหลือด้านการซ่อมแซมและทำให้บ้านมั่นคงมากขึ้น ทว่าเรื่องดังกล่าวยังคงต้องรอมติจากผู้มีส่วนเกี่ยวข้องอย่างเป็นทางการ ที่สำคัญไม่ใช่เฉพาะบ้านของแอ๋วเท่านั้นที่อยู่ต่ำกว่าระดับของคันกั้นน้ำอย่างถนน ยังมีอีกหลายหลังคาเรือนที่ตกอยู่ในสถานการณ์เดียวกัน โดยไม่รู้ว่าน้ำท่วมครั้งต่อไปในอยุธยา พวกเขาจะต้องจมอยู่ในน้ำนานเท่าไรและลึกแค่ไหน
“เราไม่มีเงิน ถ้ามันสุดความสามารถของเราแล้ว เขาจะให้เราไปอยู่ที่อื่น เราก็ต้องไป ถ้าเกิดน้ำมาอีกก็ย้ายอีก ย้ายไปเรื่อยๆ” แอ๋วระบุทิ้งท้าย




