ไม่ได้มีแค่ ‘เนเน่’ ที่แน่มาก ย้อนดูเพลงที่ ‘แอ๊ด คาราบาว’ แต่งถึงบุคคลสำคัญ ทั้งสรรเสริญและเสียดสี

นาทีนี้คงไม่มีใครไม่เคยฟังเพลง เนเน่ นายแน่มาก บทเพลงที่ แอ๊ด คาราบาว (แอ๊ด-ยืนยง โอภากุล) แต่งให้กับ เนเน่ รอยัล (แพรว-รัตติกานต์ อำลอย) สาวน้อยวัย 16 ปี ผู้มีพรสวรรค์ด้านการเล่นกีตาร์และดนตรีร็อก และคว้าแชมป์ในรายการ America’s Got Talent ซีซัน 21

คงไม่แปลกที่เพลงนี้จะติดหูและถูกใจคนไทยทั่วประเทศ เพราะแอ๊ดเป็นนักแต่งเพลงที่ช่วยให้คนไทยท่องจำพระนามเต็มของรัชกาลที่ 9 ได้จากเพลง ผู้ปิดทองหลังพระ (2554) โดยวิธีการเดียวกับ เพลง กรุงเทพมหานคร (2532) ของ อัสนี-วสันต์

จะว่าไปแล้วในช่วง 10 ปีมานี้ แทบไม่ได้เห็นแอ๊ดแต่งเพลงชื่นชมคนดังคนไหนอีกเลย ดังนั้นเพลง เนเน่ นายแน่มาก จึงเป็นเพลงที่แอ๊ดลุกขึ้นมาเขียนถ่ายทอดความประทับใจในรอบหลายปี โดยได้ ปาน-ธนพร แวกประยูร มาช่วยร้อง และปล่อยออกมาเมื่อ 18 กันยายน 2569 ก่อนที่เนเน่จะคว้าแชมป์เสียอีก

เพราะก่อนหน้านี้ วงคาราบาวมีเพลงยกย่องบุคคลสำคัญจำนวนมาก ซึ่งส่วนใหญ่แอ๊ดเป็นคนเขียนเนื้อร้อง ตั้งแต่ เจ้าตาก (2529) จนถึงเพลง คานธี (2533) ที่แต่งเพื่อสดุดีมหาบุรุษแห่งอินเดียอย่าง ‘มหาตมะ คานธี’ หรือ สืบทอดเจตนา (2533) ที่เขียนถึง สืบ นาคะเสถียร อดีตหัวหน้าเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง

จนกระทั่งมีอัลบั้ม เช’ ยังไม่ตาย (2540) ที่เรียกได้ว่า เป็นคอนเซปต์อัลบั้มที่มีธีมหลักเป็นการเชิดชูผู้มีอุดมการณ์ทางการเมือง ได้แก่ เออร์เนสโต เกวารา (Ernesto Guevara) หรือเช เกวารา แห่งคิวบา มีเพลง AUNG SAN SUU KYI ซึ่งแปลเป็นภาษาอังกฤษ มาจากเพลง อองซานซูจี (2538) ในอัลบั้มก่อนหน้านี้ และเพลงสำคัญคือ ลุงไฟ ที่เขียนถึง อัศนี พลจันทร (นายผี) กวีผู้มีบทบาทในเหตุการณ์ 14 ตุลาฯ และเป็นผู้แต่งเพลง คิดถึงบ้าน หรือเพลง เดือนเพ็ญ ขณะอยู่ในป่า ซึ่งวงคาราวานและคาราบาวเอามาขับร้องในเวลาต่อมา

ทั้งนี้ แอ๊ดยังเคยแต่งเพลงถึง โกวเล้ง นักเขียนนิยายกำลังภายในอย่าง ฤทธิ์มีดสั้น หรือชอลิ้วเฮียง เมื่อปี 2543 ไปจนถึงแต่งเพลงให้ ปรีดี พนมยงค์ ในปี 2544

อย่างไรก็ตาม เพลงที่แอ๊ดเขียนถึงบุคคลสำคัญ ไม่ได้มีแค่หมวดสรรเสริญ ทว่ายังมีเพลงเสียดสีผู้มีอำนาจ เพลง ชวนป๋วย (2535) กระทบกระเทียบถึง ชวน หลีกภัย ซึ่งขณะนั้นดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรี โดยเนื้อหาเล่าถึงการนำพื้นที่ป่ามาสร้างเขื่อน

รวมถึงเพลง บิ๊กสุ (2534) แม้เนื้อร้อง “บิ๊กเอย บิ๊กสุ สุรพล สุรชัย” กล่าวถึงนักร้องลูกทุ่งในตำนาน สุรพล สมบัติเจริญ และศิลปินเพื่อชีวิต หงา คาราวาน (หงา-สุรชัย จันทิมาธร) ทว่าบิ๊กสุตัวจริงนั่นคือ พลเอก สุจินดา คราประยูร นายกฯ จากเผด็จการ รสช.

แต่ถ้าถามถึงเพลงที่ไอเดียดูคล้ายกับเพลง เนเน่ นายแน่มาก น่าจะเป็นเพลง ยายสำอาง (2536) กล่าวถึงหญิงชราตาบอดเป็นวณิพกร้องเพลงลำตัดเพื่อขอทาน ซึ่ง สำอาง เลิศถวิล มีตัวตนอยู่จริงและมีชื่อเสียง โดยจุดที่เหมือนกับเนเน่คือ ทั้งคู่เป็นนักดนตรีที่แอ๊ดมองเห็นความสามารถแล้วแต่งเพลงให้ แต่แตกต่างตรงที่แอ๊ดเขียนเล่าเรื่องราวชีวิตยายสำอางให้ผู้ฟังรับสารแล้วคิดตามเอง มากกว่าจะกล่าวเชิดชูอย่างตรงไปตรงมาอย่างเพลงของเนเน่

การเขียนเพลงเล่าเรื่องมนุษย์ผู้หนึ่ง เป็นค่านิยมการแต่งเพลงเฉพาะตัวของแอ๊ด คาราบาว ที่ศิลปินไทยน้อยคนจะทำกัน ซึ่งสื่อสารถึงความคิดและทัศนคติของผู้แต่งด้วยว่าแอ๊ดมองคนเหล่านั้นอย่างไร ซึ่งอาจไม่ตรงกับมุมมองของใครบางคนในสังคม และแม้แอ๊ดจะแต่งเพลงแล้วโด่งดังจำนวนมาก ทว่าหากมองเพลง เนเน่ นายแน่มาก ในสายตาคนรุ่นใหม่ การเขียนเพลงเพื่อยกย่องบุคคลสาธารณะถูกตั้งคำถามว่าเป็น ‘การบูชาตัวบุคคล’ (Cult of Personality) หรือไม่ ทำให้หลายคนรู้สึกอึดอัดและไม่สบายใจกับเพลงประเภทนี้

นอกจากนี้ ในปัจจุบันที่โซเชียลมีเดียเต็มไปด้วยเพลง AI จนแยกแทบไม่ออก หลายคนจึงรู้สึกขบขันกับเพลงนี้ และตั้งข้อสงสัยว่าทำไมเพลงคล้ายกับเพลง AI 

หากฟังอย่างตั้งใจจะพบว่าสิ่งที่ขาดไปคือมิติทางดนตรี เพราะการกล่าวชื่นชมเนเน่ นักดนตรีที่เล่นกีตาร์ไฟลุก แต่ถูกเล่าบนท่วงทำนองเนิบนาบ มันดูขัดแย้งกันอยู่ไม่น้อย เมื่อเทียบกับผลงานเก่าที่ผ่านมาของคาราบาว อย่างเช่นเพลง เจ้าตาก ซึ่งมีดนตรีหนักแน่น ช่วยปลุกใจให้ฮึกเหิม หรือจะเป็นเพลง คานธี ที่ใช้ดนตรีซึ่งให้กลิ่นอายของอินเดีย

อย่างไรก็ตาม ผู้ฟังบางส่วนให้ความสนใจด้านเนื้อหาว่า เพลงที่เขียนถึงบุคคลสำคัญในรอบสิบปีของแอ๊ดมันแตกต่างจากเพลงเก่าๆ ที่ผ่านมาหรือไม่ นอกจากการใช้สำนวนภาษาอังกฤษในเพลงอย่าง “Rome wasn’t built in a day” (กรุงโรมไม่ได้สร้างเสร็จในวันเดียว) ยังมีอีกจุดหนึ่งคือการอุปมาอุปไมยเนเน่กับกีตาร์ว่าเปรียบเหมือน “อรชุนเป็นหนึ่งเดียวกับคันศร” ซึ่งการเปรียบเปรยลักษณะนี้แทบไม่ค่อยพบในเพลงที่เขาเขียนถึงบุคคลสำคัญ

สุดท้ายนี้ ธรรมชาติของเพลงเพื่อชีวิตทำหน้าที่สื่อสารมุมมองของผู้เขียนที่มีต่อเหตุการณ์หรือบุคคลนั้นๆ เพลง เนเน่ นายแน่มาก จึงไม่ใช่แค่เพลงที่แต่งตามกระแสสังคม แต่สะท้อนทัศนคติกับวิธีการทำงานของศิลปินผู้ยิ่งใหญ่อย่างแอ๊ด คาราบาว แต่เมื่อมันถูกเขียนขึ้นในยุคสมัยนี้ที่คนรุ่นใหม่มีค่านิยมต่อคนมีชื่อเสียงหรือคำว่า ‘ตัวแทนประเทศ’ เปลี่ยนไปจากเดิม การยกย่องบุคคลสำคัญผ่านบทเพลงจึงให้ความรู้สึกคนละแบบกับในอดีต

ทำให้เกิดคำถามที่น่าสนใจว่า ถ้าไม่ใช่แอ๊ด คาราบาว แต่เป็นศิลปินคนอื่น หรือถ้าเป็นคุณเองที่เขียนเพลงถึงเนเน่ รอยัล คุณจะเขียนเล่าออกมาในมิติไหน

อ้างอิง:

– https://carabao.net/discography