ดารานักแสดงวายที่หลายคนชื่นชอบ ทั้ง Boys’ Love และ Girls’ Love ที่โลดแล่นอยู่บนหน้าจอ ปรากฏในซีรีส์ดัง และออกงานอีเวนต์เกือบทุกวัน ดูเหมือนว่าคนเหล่านี้คงรับทรัพย์อู้ฟู่เป็นผลตอบแทนจากการทำงานอย่างหนัก แต่ใครจะรู้ว่าเบื้องหลังการทำงานอาจได้รับส่วนแบ่งที่ไม่เป็นธรรม

เมื่อวันที่ 3 สิงหาคมที่ผ่านมา ต๋อง-ธนายุทธ ฐากูรอรรถยา นักแสดงจาก KinnPorsche The Series และเป็นสมาชิกสมาคมนักแสดง (ประเทศไทย) โพสต์ข้อความผ่านทาง X สะท้อนถึงสัญญาระหว่างนักแสดงวายกับต้นสังกัด ซึ่งแม้ดาราจะหาเงินได้จำนวนมหาศาล แต่สุดท้ายอาจได้ค่าตอบแทนไม่คุ้มค่า เพราะค่ายมักครอบครองสัดส่วนที่มากกว่า โดยต๋องระบุว่า

“ค่าย/โม ศิลปินสมัยนี้โหดมาก เกินไปมากๆ โดยทั่วไปมักจะหัก 70% เข้าค่าย รวมค่าดูแล และให้ศิลปิน 30% ช่วงนี้น้องจากสายวาย BL/GL บางคนมาปรึกษา ค่ายหัก 50/50, 80/20 แต่หนักสุดคือ มี 90/10 คือค่ายได้ 90%

“แกร๊!! เกินไป น้องดังด้วย แต่ไม่อยากฟ้องอีก กลัวดราม่า บางค่ายคือ หน้า ผม สไตลิสต์ หักจากรายได้จ้างงานต่างหากอีกอะ ใจร้ายไปอะ อยากให้มีมาตรฐานสัญญากลางการจ้างงานมากเลย ใครจะเข้าวงการนี้ ดูสัญญาดีๆ เลยนะน้องเอ้ย สงสาร”

ทุกวันนี้ ซีรีส์วายเป็นแรงขับเคลื่อนสำคัญของอุตสาหกรรมบันเทิงไทย และถือเป็นซอฟต์พาวเวอร์ซึ่งช่วยกระตุ้นให้เม็ดเงินไหลเข้ามาในประเทศ อย่างไรก็ตาม ศิลปินดาราในวงการวาย ไม่ว่าจะโด่งดังหรือไม่ ทุกคนล้วนเป็นแรงงาน แต่หลายคนไม่มีอำนาจการต่อรองกับค่าย หรือบางคนไม่ทราบว่าต้องทำอย่างไรเพื่อทวงความเป็นธรรมในสาขาอาชีพนี้ ในฐานะสมาชิกสมาคมนักแสดง ต๋องจึงเสนอว่าควรมี ‘สัญญามาตรฐาน’ (Standard Contract)

สัญญามาตรฐาน มหากาพย์ที่เกาหลีทำได้จริง

ปกติแล้ว การตกลงเรื่องส่วนแบ่งรายได้ระหว่างต้นสังกัดกับศิลปินดารา ขึ้นอยู่กับการเจรจาต่อรองของแต่ละคน หลายคนเซ็นสัญญาระยะยาวกับสังกัดตั้งแต่ยังไม่มีชื่อเสียง ไร้อำนาจต่อรอง เมื่อเวลาผ่านไปจึงตระหนักว่าควรได้รับส่วนแบ่งเพิ่มขึ้น ทว่าทำอะไรไม่ได้นอกจากรอจนกว่าสัญญาจะสิ้นสุด ซึ่งหากประเทศไทยมีสัญญามาตรฐานสำหรับอาชีพนักแสดง อาจช่วยเปลี่ยนชีวิตแรงงานกลุ่มนี้ได้

โดยประเทศที่ผลักดันกฎหมายคุ้มครองศิลปินได้สำเร็จคือ เกาหลีใต้ เรียกว่า ‘พระราชบัญญัติการพัฒนาอุตสาหกรรมวัฒนธรรมและศิลปะร่วมสมัย’ (Popular Culture and Arts Industry Development Act) ประกอบด้วยมาตราสำคัญอย่าง ‘การสร้างระเบียบการดำเนินธุรกิจที่เป็นธรรม’ (Creation of Fair Business Order) กำหนดให้สัญญาต้องระบุระยะเวลาในการต่ออายุสัญญา แก้ไขสัญญา และการยกเลิกสัญญา รวมถึงการแบ่งปันผลกำไร

ทั้งนี้ กฎหมายฉบับนี้ของเกาหลีใต้มีประวัติศาสตร์น่าสนใจ และผ่านการเปลี่ยนแปลงแก้ไขเพื่อให้ครอบคลุมหลายประเด็น โดยมีจุดเริ่มต้นมาจากอดีตสมาชิกวงทงบังชินกิ (TVXQ) ได้แก่ คิม แจจุง (Kim Jae-Joong), พัค ยูชอน (Park Yoo-Chun) และคิม จุนซู (Kim Jun-Su) ในปี 2009 ทั้ง 3 คนรวมตัวกันยื่นฟ้องค่าย SM Entertainment เพื่อขอยกเลิกสัญญาอันไม่เป็นธรรม ซึ่งคนขนานนามว่าเป็น ‘สัญญาทาส’ (Slave Contract)

โดยสัญญาดังกล่าวระบุว่า ศิลปินต้องอยู่ภายใต้สังกัด 13 ปี โดยไม่รวมช่วงที่ต้องเข้ากรมเกณฑ์ทหาร เบ็ดเสร็จแล้วยาวนานถึง 15 ปี อีกทั้งยังมีประเด็นผลตอบแทนไม่เป็นธรรม หลังจากยื่นฟ้องและต่อสู้ในชั้นศาล วงการบันเทิงเกาหลีใต้จึงเกิดการเปลี่ยนแปลง โดยได้กำหนดให้สัญญาระหว่างศิลปินกับต้นสังกัดต้องมีระยะเวลาไม่เกิน 7 ปี 

เมื่อหลุดพ้นจากค่ายเก่า คิม แจจุง, พัค ยูชอน และคิม จุนซู ได้รวมตัวกันในนาม JYJ ทว่ากลับโดนขัดขวางไม่ให้ออกสื่อหลายครั้ง จนกระทั่งเกาหลีใต้ผลักดัน ‘กฎหมาย JYJ’ สำเร็จในปี 2015 โดยมีสาระสำคัญคือ ห้ามบุคคลใดกีดกันบุคคลอื่นในการปรากฏตัวบนสื่อ

เรื่องราวของ JYJ เป็นเพียงจุดเริ่มต้นเท่านั้น แม้เกาหลีใต้จะมีกฎหมายคุ้มครองศิลปินในวงการบันเทิง หากแต่ยังมีช่องโหว่เกี่ยวกับการแบ่งผลตอบแทนอยู่ เพราะในปี 2022 อี ซึงกิ (Lee Seung-Gi) ศิลปินและนักแสดงระดับแถวหน้า ยื่นฟ้อง Hook Entertainment ค่ายต้นสังกัดของตน เนื่องจากเขาไม่เคยได้รับเงินจากผลงานเพลงเลยตลอดระยะเวลา 18 ปี แม้จะเป็นศิลปินที่มีเพลงของตัวเองมากถึง 137 เพลง 

ปี 2024 จึงได้มีการอนุมัติแก้พระราชบัญญัติข้างต้น โดยเพิ่มเติมเนื้อหาให้ค่ายต้นสังกัดต้องเปิดเผยรายได้จากการทำงาน วิธีการคำนวณส่วนแบ่งผลตอบแทนให้ศิลปินรับทราบและตรวจสอบได้ แม้ศิลปินไม่ได้ร้องขอก็ตาม 

สัญญามาตรฐานของวงการบันเทิงเกาหลีใต้สะท้อนว่า กฎหมายคุ้มครองศิลปินนักแสดงเกิดขึ้นจากการมองคนดังเป็นแรงงานที่ต้องการการคุ้มครองไม่ต่างจากอาชีพอื่น 

กลับมาที่ประเทศไทย ซึ่งอุตสาหกรรมวายกำลังขยายอิทธิพลไปทั่วโลก แม้นักแสดงจะรู้ว่าสัญญาไม่ยุติธรรม แต่ก็ไม่กล้าเรียกร้อง เพราะกลัวกระแสดราม่า ดังที่ต๋อง ธนายุทธ สะท้อนไว้ คำถามสำคัญจึงอยู่ที่ว่า ถึงเวลาหรือยังที่จะกำหนดสัญญามาตรฐานระหว่างต้นสังกัดกับนักแสดง 

อ้างอิง:

– https://x.com/tongthk/status/2084266200343957557?s=20 

– https://www.korseries.com/look-into-celebrities-cases-that-affecting-south-korea-legislation/

– https://themomentum.co/ruleoflaw-kpopidol/ 

– https://elaw.klri.re.kr/eng_mobile/viewer.do?hseq=70045&type=part&key=17 

– https://kpopatlas.com/articles/kpop-idol-contracts-explained 

Tags: , , , , , , ,