การจัดชาร์ตเพลงยังมีอิทธิพลแค่ไหน ในวันที่อัลกอริทึมชี้นำรสนิยมการฟังของคนหมู่มาก

ในทุกสัปดาห์ การนั่งรอรายการจัดอันดับชาร์ตเพลงจากคลื่นวิทยุ เพื่อดูว่าสัปดาห์นี้เพลงที่เราชอบจะยังครองชาร์ตอยู่ไหม ลุ้นว่าเพลงไหนจะทะยานขึ้นมาเป็นอันดับ 1 แล้วศิลปินกับเพลงใหม่ที่เพิ่งเข้ามาในชาร์ตจะมีเพลงไหนน่าสนใจบ้าง บรรยากาศเหล่านี้เลือนหายไปตามกาลเวลา พร้อมกับตัวเลขลำดับที่ดูเหมือนจะสำคัญน้อยลง จนหลายคนอดสงสัยไม่ได้ว่า ทุกวันนี้ คลื่นวิทยุ ช่องโทรทัศน์ หรือสื่อดนตรี ยังมีการจัดอันดับชาร์ตเพลงไทยอย่างจริงจังอยู่หรือไม่

เพราะอันที่จริง การจัดอันดับชาร์ตเพลงไม่ได้หายไปไหน แต่เปลี่ยนจากบนหน้าสื่อมาอยู่ในแพลตฟอร์มสตรีมมิง เมื่อกดเข้าแอปพลิเคชันฟังเพลงอย่าง Spotify หรือ Apple Music จะมีเพลย์ลิสต์เพลง Top Hit เด้งขึ้นมาให้เราเข้าไปเช็กว่าช่วงนี้เพลงไหนกำลังเป็นที่นิยม แม้แต่ YouTube ก็ไม่ยอมให้คนตกเทรนด์ คอยแนะนำเพลงหรือมิวสิกวิดีโอมาแรงในหน้าแรกเสมอ

ประโยชน์ของชาร์ตเพลงในแพลตฟอร์มสตรีมมิงทำให้คนเห็นและประมาณการได้ว่าเพลงแนวไหนดัง ทว่าการจัดอันดับเพลงในแพลตฟอร์มสตรีมมิง จะใช้ข้อมูลการเปิดฟังจากแพลตฟอร์มนั้นๆ หมายความว่าต่อให้เป็นเพลงเดียวกัน แต่อันดับในแต่ละแพลตฟอร์มจะสูงต่ำไม่เท่ากัน 

สำหรับผู้ที่คิดถึงการจัดชาร์ตเพลง อยากอัปเดตเพลงใหม่ อยากรู้เพลงไหนดัง แต่ต้องการดูเพียงแค่ชาร์ตเดียว เจาะให้เห็นอันดับความนิยมอย่างชัดเจน ไม่นานมานี้ ประเทศไทยเพิ่งมีชาร์ตเพลงไทยอย่างเป็นทางการ ชื่อ ‘IFPI Thailand’ 

โดยสมาคมการค้าผู้ประกอบธุรกิจบันเทิงไทย (IFPI Thailand) หรือที่รู้จักในชื่อ TECA (Thai Entertainment Content Trade Association) เป็นองค์กรที่เกิดจากการรวมตัวกันของตัวแทนด้านลิขสิทธิ์เพลงของบริษัท 8,000 แห่งทั่วโลก มีเป้าหมายเพื่อดูแลปกป้องสิทธิในทรัพย์สินทางปัญญาของสมาชิกค่ายเพลง 

ชาร์ตเพลง IFPI Thailand เริ่มจัดอันดับเพลงไทยประจำสัปดาห์เมื่อปี 2568 ประมวลผลความนิยมจากการสตรีมมิงผ่าน Spotify, YouTube Music, Apple Music และ Deezer ล่าสุดสัปดาห์ที่ 33 (ระหว่างวันที่ 7-13 สิงหาคม 2569) เพลงที่ขึ้นอันดับ 1 คือ เพราะพี่รักจริง-หนึ่ง บีเคแบนด์ ในขณะที่เพลงนาฬิกาทราย (sign)-BOWKYLION ที่เคยครองอันดับ 1 ติดต่อกัน 3 สัปดาห์ ตกลงมาอยู่อันดับ 2 

เมื่อพฤติกรรมการฟังเปลี่ยนไป

หลายคนมองว่าอันดับอาจไม่สำคัญอะไรในยุคนี้อีกแล้ว เพราะเวลากดเข้าสตรีมมิงก็เพื่อเปิดเพลย์ลิสต์ซึ่งรวบรวมแนวเพลงที่อยากฟัง อย่างเพลงร็อก ป็อป อาร์แอนด์บี หรือเพลงลูกทุ่ง บ้างก็กดเข้าเพลย์ลิสต์เพลงแห่งยุค 80s หรือ 90s มากกว่าจะไล่ฟังเพลงฮิต 20 อันดับประจำสัปดาห์

ยิ่งในโลกโซเชียลมีเดียโดยเฉพาะ TikTok ตั้งแต่ช่วงปี 2020 เป็นต้นมา เพลงหลากหลายแนวถูกป้อนให้เราฟังผ่านอัลกอริทึม จนกระทั่งมีรายงานเมื่อปี 2025 ว่า เพลงที่ติดอันดับ Billboard Global 200 ในปี 2024 กว่า 84% ของชาร์ต มีต้นกำเนิดมาจากความนิยมใน TikTok เป็นแพลตฟอร์มแรก

TikTok คือประตูบานแรกซึ่งเปิดออกเพื่อพาผู้ฟังไปยังแอปฯ สตรีมมิง ทว่าเพลงยอดนิยมใน TikTok ไม่ได้มีแค่เพลงที่เพิ่งปล่อยออกมา แต่มีทั้งเพลงที่ใช้ซาวนด์ใหม่ เพลงรุ่นพ่อแม่ หรือแม้กระทั่งเพลงรุ่นตายาย รวมถึงเพลงที่ทำให้สงสัยว่าทำไมคนถึงชอบ หากไถหน้าฟีด TikTok ไปเรื่อยๆ ก็ดูเหมือนว่าเราไม่จำเป็นต้องอัปเดตเพลงใหม่กับเพลงฮิตทุกสัปดาห์ ไม่ได้สนใจว่าเพลงไหนจะขึ้นอันดับ 1 ผู้ฟังจึงไม่ได้มองว่าการจัดอันดับชาร์ตเพลงสำคัญเท่าอดีต

แต่แน่นอนว่ายังมีคนจำนวนหนึ่งที่ชอบเปิดดูชาร์ตเพลง แล้วไล่ฟังเพลงบนชาร์ต หรือเปิดฟังเพลย์ลิสต์จัดอันดับเพลงแทบทุกวัน คำถามคือ แล้วการจัดอันดับเพลงยังสำคัญสำหรับคนกลุ่มไหนบ้าง

ชาร์ตเพลงยังสำคัญกับอุตสาหกรรมและศิลปิน

ชาร์ตเพลงซึ่งโชว์ว่าเพลงไหนที่คนกำลังนิยม อาจทำให้คนรุ่นใหม่รู้สึกแปลกใจว่ามันถูกต้องหรือไม่ที่จัดอันดับ อย่างไรก็ตาม เหตุผลที่ยังมีชาร์ตเพลงอย่าง Billboard อยู่ ก็เพราะมันสะท้อนอะไรบางอย่าง 

“แน่นอนว่าบางคนอาจมองว่าการจัดอันดับชาร์ตเพลงมันขัดกับรสนิยมการฟังของตนเอง และเป็นศัตรูของนักดนตรีผู้เป็นศิลปิน ‘ตัวจริง’ ซึ่งไม่ได้หวังจะขายเพลงหรืออยากให้เพลงฮิตติดชาร์ต แต่แท้จริงแล้ว ชาร์ตเพลงไม่ได้ยึดโยงกับรสนิยมส่วนตัว หากแต่สะท้อนความเป็นจริงของอุตสาหกรรมดนตรี ไม่ว่าความจริงนั้นจะเป็นอย่างไรก็ตาม” ซารา เมคินซ์ (Sara Mekinc) ระบุบนเว็บไซต์ Medium

ทั้งนี้ แฟนเพลงจำนวนมากก็พยายามสตรีมให้เพลงติดชาร์ต เพราะชาร์ตเพลงยังคงเป็นเครื่องสะท้อนความนิยมของคนหมู่มาก โดยเฉพาะวัฒนธรรมแฟนด้อมของ K-Pop ซึ่งต้องช่วยกันสตรีมเพลงของศิลปินที่รักให้ติดชาร์ตในประเทศอย่าง ‘Melon Charts’ และเมื่อไรก็ตามที่เพลงนั้นถูกผลักดันจนไต่ไปสู่ชาร์ต Billboard นั่นก็หมายความว่า คนทั้งโลกรู้จักเพลงนี้แล้ว และศิลปินก็จะได้รับโอกาสในวงการเพิ่มมากขึ้น

เมื่อกลับมาสู่คำถามแรกที่ว่า ชาร์ตเพลงยังสำคัญสำหรับใคร คำตอบที่ชัดเจนที่สุดคือ ‘ศิลปิน’

โดย Billboard Philippines ระบุว่า

“สำหรับศิลปินหลายคน การประสบความสำเร็จบนชาร์ตเพลงถือเป็นก้าวสำคัญ เพราะไม่เพียงแต่เป็นเครื่องยืนยันคุณค่าของผลงานเท่านั้น แต่ยังช่วยเพิ่มความน่าเชื่อถือ และทำให้เป็นที่รู้จักในวงการอีกด้วย อีกทั้งยังกระตุ้นให้เกิดการแข่งขันที่ดีในอุตสาหกรรม โดยการกระตุ้นและผลักดันเล็กๆ น้อยๆ เหล่านี้ เป็นแรงผลักดันให้ศิลปินพัฒนาคุณภาพผลงานของตน”

ไม่ว่าเพลงนั้นจะโด่งดังมาจากโซเชียลฯ TikTok หรือคลิปไวรัล และไม่ว่าศิลปินจะอยากเห็นเพลงตัวเองขึ้นไปอยู่บนชาร์ตหรือไม่ (เพราะแน่นอนว่าศิลปินบางกลุ่มทำเพลงโดยไม่ได้หวังให้ติดชาร์ต) แต่ชาร์ตเพลงก็สะท้อนความนิยม เปรียบเสมือนเครื่องบันทึกประวัติศาสตร์ดนตรีในแต่ละช่วงเวลา

และสุดท้ายแล้ว การจัดชาร์ตเพลงไม่เพียงชี้ให้เห็นความนิยม แต่ยังคงมีอิทธิพลต่ออุตสาหกรรมดนตรีอย่างยิ่งยวด

อ้างอิง:

– https://medium.com/viberate-blog/does-the-industry-still-need-music-charts-d4002e42e749 

– https://billboardphilippines.com/market/bottom-line/the-relevance-and-importance-of-music-charts-in-todays-industry-2024/ 

– The End of Billboard? Why TikTok Matters More Than Music Charts – Synergy FM 

– How TikTok is Shaping the Music Charts | Obscure Sound 

– https://ifpithailand.com/index.php?language=TH&page=Home 

– https://newsroom.tiktok.com/tiktok-and-luminate-release-latest-music-impact-report?lang=en