เบียร์ขวดที่สองถูกเปิด ของเหลวสีทองรินลงในแก้ว ฟองขาวผุดพรายและทรงตัวอยู่บนผิวหน้าคล้ายฟองคลื่น เพลงประกอบภาพยนตร์ Arrival สอดแทรกเข้ามาในบรรยากาศสลัวของยามเย็น ไฟโคมดวงเล็กๆ เท่านั้นที่ให้แสงสว่างภายในห้อง เบียร์แก้วนี้ ผมถือวิสาสะรินให้ตัวเองเพื่อกล่อมอารมณ์ขณะฟังเพลง

    “ตามสบายเลย” พี่โอ๋-จิรภัทร อังศุมาลี เจ้าของบ้าน และนักวิจารณ์เพลงในนาม สิเหร่ บอกด้วยเสียงกังวาน ส่วนตัวเขาดื่มเพียงน้ำเปล่า ท่ามกลางเสียงเพลงประกอบภาพยนตร์อันล่องลอย ซึ่งพี่โอ๋บอกว่า “หมอนี่เก่งชิบเป๋ง” ผมละจากแก้วเบียร์เพื่อเตรียมขาตั้งกล้อง วางมุม และวัดแสง ผมอยากถ่ายภาพกูรูเพลงแจ๊ซมานานแล้ว แต่เพิ่งจะมีโอกาสได้รู้จัก และสนทนาขอความรู้จากที่เคยติดตามในหน้าเพจเฟซบุ๊กของเขามานานพอสมควร รู้เรื่องบ้างไม่รู้เรื่องบ้าง แต่มันเปิดโอกาสให้ผมได้สัมผัสกับรสชาติใหม่ๆ ในโลกของดนตรี เขาพาไปรู้จักกับบทเพลงที่ครอบคลุมหลากหลายแขนงดนตรีและยุคสมัย ซึ่งนอกเหนือไปจากการแนะนำประวัติผลงานแล้ว เขายังแชร์ประสบการณ์ส่วนตัวในการลิ้มรสเสียงด้วย รวมไปถึงการเดินทางเพื่อดูงานศิลปะที่เขาหลงใหลใคร่เห็นกับตา ยุโรปเป็นปลายทางที่เขาหวนกลับไปเสมอนับตั้งแต่วัยหนุ่ม และยังคงเดินทางสม่ำเสมอเพื่อความรื่นรมย์นั้น

พบกันครั้งแรกที่ร้านแผ่นเสียงย่านเอกมัยผ่านการแนะนำของนักข่าวสาวนักฟังเพลง ผมยื่นหนังสือสองเล่ม เล่มแรก In Paris เพื่อการแนะนำตัว และเล่มที่สอง Jazz Murakami เพื่อขอลายเซ็น จากนั้นผมนั่งฟังการสนทนาของนักฟังเพลงสาวและนักเพลงอย่างสิเหร่อันเปรียบเหมือนเอนไซโคลปิเดีย ผู้ผ่านการฟังเพลงอย่างลุ่มลึก ทั้งเสียง ประวัติของเพลง และผู้แต่ง

      เขาคลุกคลีอยู่ในวงการสิ่งพิมพ์ตั้งแต่หนุ่ม เป็นบรรณาธิการศิลปกรรม คอลัมนิสต์ และนักเขียน รวมถึงงานเขียนวิจารณ์ดนตรีที่เขาถนัด

    เสียงทุ้มกังวาน และประกายตาแวววาวเมื่อเขาพูดถึงเพลงแต่ละเพลง

    วันนั้นเขาพูดถึงแจ๊ซของจอห์น โคลเทรน และจิม ฮอลล์ เหล่านี้เป็นเรื่องเล่าใหม่ๆ สำหรับผมจนต้องกลับมาเปิดยูทูบฟังเมื่อถึงบ้าน แน่นอน สลัวไฟลง และจิบเบียร์ไปด้วย ก่อนจากกันในวันนั้น พี่โอ๋ชวนไปฟังเพลงที่บ้าน และผมถือคำชวนนั้นเป็นจริงเป็นจัง

  หลายเดือนต่อมา ขณะก้าวเข้าไปในบ้านย่านบางพลัด ทิ้งแดดบ่ายอันร้อนรุ่มแทบบ้าไว้ข้างหลัง พลันรู้สึกสงบเมื่ออยู่ในบรรยากาศของบ้านที่มีเลย์เอาท์ย้อนหลังไปสามสิบสี่สิบปีก่อน สัดส่วนและการจัดวางทำให้ผมนึกถึงสมัยไปเที่ยวบ้านเพื่อนตอนเด็กๆ แสงแดดด้านนอกส่องเข้ามาในบ้านรำไร บ้านของพี่โอ๋เป็นระเบียบ ทุกอย่างอยู่เป็นที่เป็นทาง ผมรู้สึกถึงความเนี้ยบและความสมบูรณ์แบบของเจ้าของบ้าน ผมนำเบียร์แช่ในตู้เย็น แล้วเข้าไปที่ห้องฟังเพลงอันเป็นหัวใจของบ้าน และเจ้าของบ้าน

  หลังจากปรับสายตาให้เข้ากับแสงสลัว และปล่อยให้ความเย็นของเครื่องปรับอากาศโอบอุ้ม พี่โอ๋เปิดเพลงจากแผ่นไวนิลให้ฟัง เขาเลือกหยิบจากแผ่นที่เรียงไว้ในตู้อย่างรู้ดีว่ามันอยู่ตรงไหน เขาอธิบายถึงเพลงบางเพลง ประวัติของนักดนตรี และบริบทของสถานการณ์ในเวลานั้น จากแผ่นหนึ่งไปอีกแผ่นหนึ่งต่อเนื่องกันไป และเป็นที่สังเกตว่านักวิจารณ์เพลงคนนี้เป็นเอนไซโคลปิเดียที่จัดเก็บข้อมูลอย่างเป็นระเบียบทั้งสิ่งรอบข้าง และในสมองของเขา เพราะเมื่อทุกอย่างใช้งานเสร็จสิ้น เขาจะเก็บสิ่งนั้นให้เข้าที่เข้าทาง เก้าอี้เมื่อถูกขยับเพื่อต้องการพื้นที่ในการถ่ายภาพ หนังสือ แผ่นเสียง ดวงไฟ ทุกอย่างกลับคืนในตำแหน่งแห่งที่ของมัน

      แม้ในโลกของดนตรีจะมีความหลากหลาย นักดนตรีหน้าใหม่ๆ แนวทางการเล่นใหม่ๆ เกิดขึ้นทุกวัน กระนั้นเขาก็บอกว่าในวงการเพลงแจ๊ซช่วงนี้ไม่มีอะไรน่าตื่นเต้น ไม่สนุกเหมือนยุคที่มีศิลปินอาวองการ์ดบางคนที่ทำให้ดนตรีเชื่อมโยงไปถึงศาสตร์อื่นๆ ขณะนี้เขากำลังสนุกกับการฟังเพลงคลาสสิกของยุคสมัยปัจจุบัน แล้วยกตัวอย่างชื่อคีตกรอย่าง Jóhann JóhannssonMax Richter จากนั้นจึงเลือกแผ่นซีดี บรรจงวางลงในถาด และเร่งเสียง ผมนั่งตรงตำแหน่งที่กำหนดไว้แล้วว่าหูจะรับเสียงได้ดีที่สุด ล่องลอยไปกับเสียงเพลงที่ลอยออกมา

    การฟังเพลงของนักฟังเพลงไม่ใช่เป็นเรื่องเล่นๆ แม้จะฟังเพื่อผ่อนคลาย แต่ก็มีวิธีการฟังที่ถูกที่ควรอันจะละเลยมิได้ ทำให้ผมนึกไปถึงคำถามที่ช่างภาพรุ่นน้องคนหนึ่งเคยถามว่า การเป็นช่างภาพอาชีพเคยถ่ายรูปเล่นๆ ไหม คำตอบของผมคล้ายๆ กับสิ่งที่ผมเห็นอยู่ตรงหน้า ถึงจะถ่ายภาพเล่นๆ แต่มันก็มีท่าทีอันเราไม่สามารถละเลยได้

    เมื่อได้อ่านบทความของพี่โอ๋มากขึ้น ผมรู้สึกเหมือนถูกชักจูงเข้าไปให้รู้จักสิ่งที่ไม่มีตัวตนทีละน้อย ค่อยๆ คลายความหวาดหวั่น เหมือนกับผมได้เริ่มหัดว่ายน้ำครั้งใหม่ เรียนรู้ที่จะไม่กลัวความเวิ้งว้าง เวลาที่เท้ายืนไม่ติดพื้น และปล่อยตัวเองให้ล่องลอยไปบนคลื่นของเสียงที่โอบอุ้มผมเอาไว้ เริ่มจากเพลงที่แนะนำโดย สิเหร่ แจ๊ซบ้าง คลาสสิกบ้าง คีตกรหรือศิลปินบางคนที่ผมชอบเพลงของเขา เมื่อชอบจึงเริ่มอ่านประวัติคร่าวๆ ของเพลงเพิ่มเติม เมื่อได้รู้จักตัวตนและที่มาของบทเพลง มันมีส่วนให้ผมชอบเพลงบางเพลงมากยิ่งขึ้น

  พี่โอ๋กับผมคุยกันหลายเรื่อง หนึ่งในเรื่องที่คุยกันคือเรื่องความเงียบ ผมชอบความเงียบระหว่างตัวโน้ต ความเงียบในเสียงเพลง มันคือสเปซในการถ่ายภาพ ความเงียบทำให้เสียงที่ตามมามีพลัง เช่นเดียวกับความว่างในเฟรม เสียงเพลงยังอยู่ในบรรยากาศ การพูดคุยระหว่างเราถึงบทเพลง ศิลปะ และการเมืองยังคงร้อยเรียงตามกันมา ทั้งสามสิ่งนี้ดูเหมือนจะผูกพันกับพี่โอ๋ทั้งชีวิต เรียนศิลปะ ผ่านเหตุการณ์สำคัญทางการเมืองตั้งแต่ยุคสิบสี่ตุลาสองพันห้าร้อยสิบหก ไปอยู่ภูเก็ต เป็นบรรณาธิการนิตยสาร เป็นช่างภาพ ไปเป็นศิลปินวาดภาพ ในยุคแสวงหาชีวิตที่ปารีส เดินทางหาประสบการณ์ในยุโรป กระทั่งตัดสินใจกลับบ้านเมื่อพบกับศิลปินพเนจรบนถนนของปารีสที่ได้สนทนากัน

         คำแนะนำของศิลปินพเนจรบอกไว้ว่า : แม้ชีวิตในปารีสจะเป็นดังดินแดนสุขาวดีของศิลปิน แต่หากเขาไม่กลับบ้าน เขาอาจจะมีชีวิตอดมื้อกินมื้อเหมือนศิลปินมากฝีมือแต่อาภัพที่เห็นอยู่ตรงหน้า ​

    จากนั้นพี่โอ๋ตัดสินใจกลับบ้าน แต่การเดินทางยังเป็นสายตาของคนทำงานศิลปะ พี่โอ๋ยังคงเดินทางสม่ำเสมอ โดยเฉพาะในยุโรป เพื่อดูงานศิลปะ เขาคิดว่าศิลปะหลายๆ แขนงมีความเชื่อมโยงกัน และที่สำคัญ สิ่งที่ผมคิดว่าพี่โอ๋พยายามจะบอกก็คือ ศิลปะนั้นเชื่อมโยงชีวิต

 ผมรู้สึกว่าดนตรีเป็นศิลปะแขนงที่ผมไม่คุ้นเคย เหมือนความเวิ้งว้างในทะเล เวลาลงไปในทะเลนั้น มันมีแต่ความไม่รู้ แม้จะว่ายน้ำพอได้ แต่รู้สึกไม่ปลอดภัยอยู่เสมอ อาจเพราะความกว้างใหญ่ไพศาลของมัน และอาจเป็นคลื่นที่สาดซัดไม่หยุดหย่อน ดนตรีสำหรับผม มันเป็นสิ่งที่จับต้องไม่ได้ ห่างไกล แต่มันสร้างบรรยากาศห้อมล้อมตัวเราอยู่เสมอ

      ในห้องฟังเพลง เราไม่ได้สนทนากันมากนัก ส่วนใหญ่เป็นเสียงเพลง สลับกับความเงียบ จะคุยกันบ้างก็เมื่อถึงจังหวะเปลี่ยนไวนิลแผ่นใหม่ ซึ่งพี่โอ๋จะเล่าถึงเรื่องราวของศิลปินที่จะเปิดเพลงให้ฟัง เพลง Three Worldsคือลำดับถัดไป ผมจำคำแนะนำของพี่โอ๋ได้ว่า ศิลปะหลายแขนงนั้นเชื่อมโยงถ่ายเทให้แก่กัน อาจจะไม่ต้องฟังเพลงขณะถ่ายภาพหรืออะไรหรอก เขายกตัวอย่างขณะเราฟังเพลงของ Max Richter ว่า

    “ลองนึกดูสิ ถ้าพรุ่งนี้นิวต้องไปถ่ายภาพทะเล คืนนี้ลองฟังเพลงนี้แล้วจินตนาการไปถึงทะเลของวันพรุ่งนี้…”

 

 

 

 

สิเหร่ | จิรภัทร อังศุมาลี | นักวิจารณ์เพลง นักเขียน

Arrival (Denis Villeneuve, 2016)
Arrival OST by Jóhann Jóhannsson, 2016
Orphee by Jóhann Jóhannsson, 2016
Three Worlds by Max Richter, 2017

 

Medium Format 6 x 6 | Black & White Negative Film

 

FACT BOX:

ผลงานหนังสือรวมเล่มตั้งแต่ปี 2520 – ปัจจุบันของจิรภัทร อังศุมาลี | สิเหร่ มีทั้งบทความด้านดนตรี สารคดี บทกวี เรื่องสั้น และนวนิยาย เช่น คำตอบนั้นล่องลอยอยู่ตามสายลม, ผีเพลง ดนตรีขบถที่เปลี่ยนแปลงโลก, บทกวีในเสียงเพลง, สารคดี หมอกแห่งอรุณ, นวนิยาย คนลอบหมึก, รวมเรื่องสั้น วิปริตJazz Murakami

Tags: , , , , ,