HIGHLIGHTS:

  • ภาพวาดทางวิทยาศาสตร์สามารถถ่ายทอดลักษณะทางกายภาพและรายละเอียดที่สำคัญ ทำให้สามารถระบุสายพันธุ์ และเป็นตัวแทนของสิ่งมีชีวิตนั้นๆ ได้ ต่างจากภาพถ่ายที่ให้ข้อมูลเฉพาะเจาะจงของสิ่งมีชีวิตต้นเดียว ตัวเดียว ซึ่งเอามาใช้เป็นข้อมูลอ้างอิงได้ไม่ดีนัก
  • การวาดภาพทางวิทยาศาสตร์ จะไม่วาดตามความรู้สึกเหมือนศิลปิน แต่จะต้องวาดความจริง ด้วยความคิดและมุมมองของนักวิทยาศาสตร์ ดึงความสวยงามของศิลปะและสุนทรียะทำให้ภาพมีรายละเอียดที่ถูกต้องและน่าสนใจ
 
     ภาพหนึ่งภาพแทนคําพูดนับพัน ทุกลายเส้นของดินสอและหยาดหมึกของสีที่ประทับลงบนผืนกระดาษด้วยสุนทรียศิลป์ ผ่านการกลั่นกรองและผสมผสานด้วยความรู้วิทยาศาสตร์ ให้ผลลัพธ์เป็นภาพแสดงความจริงของธรรมชาติอันงดงาม

     ร่วมพูดคุยกับสองศิลปินในฐานะผู้สร้างสรรค์ภาพวาดทางวิทยาศาสตร์อย่าง ผศ. ดร. ศศิวิมล แสวงผล และ พรเลิศ ละออสุวรรณ จากเครือข่ายวิทย์สานศิลป์
 
เรื่อง: ตนุภัทร โลหะพงศธร ภาพ: มณีนุช บุญเรือง

ภาพวาดทางพฤกษศาสตร์ : ความงดงามของพืชพรรณจากปลายพู่กัน
     ความหลงใหลในความงดงามของพืชพรรณ ทำให้ ผศ. ดร. ศศิวิมล แสวงผล อาจารย์ประจำภาควิชาพฤกษศาสตร์ คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ผู้ก่อตั้งและประธานเครือข่ายวิทย์สานศิลป์ สร้างสรรค์ภาพวาดทางพฤกษศาสตร์ เพื่อเป็นสื่อกลางถ่ายทอดข้อมูลทางชีววิทยาของพืชที่เข้าใจง่ายและสวยงามไม่แพ้ภาพถ่าย

     “ภาพวาดทางวิทยาศาสตร์สามารถถ่ายทอดลักษณะทางกายภาพและรายละเอียดที่สำคัญ ทำให้สามารถระบุสายพันธุ์ และเป็นตัวแทนของสิ่งมีชีวิตนั้นๆ ได้ ต่างจากภาพถ่ายที่ให้ข้อมูลเฉพาะเจาะจงของสิ่งมีชีวิตต้นเดียว ตัวเดียว ซึ่งเอามาใช้เป็นข้อมูลอ้างอิงได้ไม่ดีนัก นอกเหนือจากความสวยงาม ภาพวาดทางพฤกษศาสตร์ที่ดีจะต้องให้ข้อมูลตามหลักวิชาที่ครบถ้วน แสดงรายละเอียดระดับเซลล์ เนื้อเยื่อ และลักษณะทางกายภาพที่ทับซ้อนกันของราก ลำต้น ใบ ดอก และผล หรือประกอบชิ้นส่วนที่ขาด เสียหาย ให้รวมเป็นตัวแทนของตัวอย่างที่สมบูรณ์ที่สุด ซึ่งเป็นข้อได้เปรียบที่ภาพถ่ายไม่สามารถทำได้”

     ผศ. ดร. ศศิวิมล แสวงผล เล่าถึงกระบวนการวาดภาพทางวิทยาศาสตร์ว่า “เริ่มต้นด้วยการค้นคว้าข้อมูลเกี่ยวกับพันธุ์พืชที่จะวาด เพื่อเป็นข้อมูลมาตรฐานสำหรับการวาด จากนั้นรวบรวมตัวอย่างให้ได้มากที่สุด นำมาวิเคราะห์ เปรียบเทียบ และดึงลักษณะร่วม ในขั้นตอนการร่างภาพสิ่งที่เราต้องคำนึงอยู่เสมอคือ อัตราส่วนระหว่างตัวอย่างจริงกับภาพร่าง ต้องวัดขนาด ความกว้าง ความยาว ความสูง พร้อมระบุอัตราส่วนลงบนภาพเสมอ ส่วนเทคนิคการวาดและการเลือกใช้สีขึ้นอยู่กับวัตถุประสงค์การใช้งานของภาพ และความถนัดของผู้วาด”




เรื่อง: กมลวรรณ ส่งสมบูรณ์ ภาพ: วงศกร ยี่ดวง   

ภาพวาดทางวิทยาศาสตร์ : ความงามของชีวิตและธรรมชาติที่คงอยู่เหนือกาลเวลา
     เมื่อความสุขจากการวาดภาพในวัยเด็กเป็นมากกว่าความหลงใหล ตลอดหลายสิบปีที่ผ่านมา พรเลิศ ละออสุวรรณ อีกหนึ่งศิลปินจากเครือข่ายวิทย์สานศิลป์ ได้นำเอากิจกรรมดูนกมารวมเข้ากับพรสวรรค์ทางด้านศิลปะ จนเกิดเป็นหลากหลายผลงานภาพวาดทางวิทยาศาสตร์ที่เป็นตัวแทนของธรรมชาติอันงดงาม

    “การวาดภาพทางวิทยาศาสตร์ เราจะไม่วาดตามความรู้สึกเหมือนศิลปิน แต่จะต้องวาดความจริง ด้วยความคิดและมุมมองของนักวิทยาศาสตร์ เราดึงความสวยงามของศิลปะและสุนทรียะของงานประเภทนี้มาทำให้ภาพมีรายละเอียดที่ถูกต้อง และน่าสนใจ เราต้องไม่ใช้ความชอบเป็นสิ่งนำ เพราะความสวยงามเกิดจากความจริงมากกว่า”

     พรเลิศ ละออสุวรรณ กล่าวว่า การวาดนกแตกต่างจากการวาดพืชตรงที่ “เราไม่สามารถเก็บตัวอย่างมาได้ ต้องศึกษาแล้วไปดูให้เห็นกับตา ดังนั้น ผู้วาดจำเป็นต้องรู้วิธีการดูนกด้วย คร่าวๆ คือ เราเข้าไปสังเกตพฤติกรรมว่ามันอยู่อย่างไร นกบินตลอดเวลา ขนของมันมีร่องรอยของการเคลื่อนไหวและไม่เป็นระเบียบ ก็คล้ายกับการวาดรูปคนที่เราต้องมีความรู้เรื่องกายวิภาค นกก็เหมือนกัน มันต้องมีท่าทางที่ไม่ฝืนธรรมชาติ รูปจึงออกมาเสมือนจริง

     “ภาพวาดทางวิทยาศาสตร์เป็นเหมือนกับการเก็บบันทึก เสน่ห์ยังคงอยู่เหนือกาลเวลาเพราะความงามของชีวิตและธรรมชาติ นอกจากจะทำให้ผู้วาดได้รับความสุขจากการที่ได้ไปพบเห็น เขายังสามารถบันทึกความทรงจำเหล่านั้นลงไปในกระดาษเพื่อส่งต่อไปยังคนรุ่นหลังได้”